Τσάρλι Χέιντεν 1937-2014: Η jazz της απελευθέρωσης

 

γράφει η Δήμητρα Κυρίλλου

Για όσους πιστεύουν ότι η μουσική τζαζ είναι υπόθεση αποκλειστικά της μαύρης φυλής, υπάρχουν τρία μεγάλα αντιπαραδείγματα: Ο Μπέρνι Γκούντμαν, ο Μπιλ Έβανς και ο Τσάρλι Χέιντεν, ο άνθρωπος με το «λυρικό στυλ παιξίματος και το ενδιαφέρον για την πολιτική» που έφυγε στις 11 Ιούλη.

 

Γεννημένος το 1937 στην Αϊόβα των μεσοδυτικών αγροτικών πολιτειών των ΗΠΑ, ξεκίνησε τραγουδώντας μουσική κάντρι και χιλιμπίλι με τη μπάντα της οικογένειάς του. Όταν μια ασθένεια πολιομυελίτιδας στα 14 του στέρησε τη δυνατότητα για τραγούδι, στράφηκε στην τζαζ και έμαθε να παίζει κοντραμπάσο.

 

Τα τέλη της δεκαετίας του ’50 ήταν καμπή για τη μουσική τζαζ. Οι «μεγάλες μπάντες» του μεσοπολέμου αποτελούσαν παρελθόν. Το ίδιο όμως και τα διάδοχα πρωτοποριακά ρεύματα hardbop και bebop της δεκαετίας του ’40. Το 1959 ο Χέιντεν ηχογραφεί με τον Ορνέτ Κόλμαν τον δίσκο «The shape of Jazz to come». Ήταν η αρχή ενός νέου ρεύματος, της Free-jazz, που έφερε πολλά πρωτοποριακά στοιχεία σε σχέση με τις μουσικές συμβάσεις που κυριαρχούσαν. 

 

Ήταν μουσική ελεύθερη από τους απόλυτους περιορισμούς των συγχορδιών, του τέμπο και των αρμονικών κανόνων, εισήγαγε τον αυτοσχεδιασμό και τη χρήση μουσικών οργάνων άγνωστων ως τότε, συνήθως από αφρικανικές ή ασιατικές χώρες. Ήταν πρωτοποριακή αλλά συνάμα κοίταζε προς τα πίσω, στις πρωτόγονες και θρησκευτικές ρίζες του μπλουζ και του γκόσπελ. Παραχωρούσε την ελευθερία στην έκφραση, όμως είχε δομή και δικούς της κανόνες. Ο αυτοσχεδιασμός ήταν συλλογικός και όχι με κέντρο το «μεγάλο» όνομα της μπάντας. Γι’αυτό συγκρούστηκε με την εμπορικότητα και διεκδίκησε να αναγνωριστεί σαν τέχνη και όχι σαν διασκέδαση. 

 

Η “άλλη” Αμερική

 

 

 

Η εμφάνιση της free jazz δεν ήταν τυχαία. Όπως και το ροκ και η σόουλ, «άκουγε» και έκφραζε τους αγώνες και τις αντιστάσεις που έρχονταν από την «άλλη» Αμερική, την Αμερική των γκέτο και της πάλης για δικαιώματα για τους μαύρους, του κινήματος ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ. Ο Τσάρλι Χέιντεν έβαλε τον εαυτό και τη δουλειά του στο κέντρο αυτών των εξελίξεων και δούλεψε όχι μόνο με τον Ορνέτ Κόλμαν αλλά με τα μεγαλύτερα ονόματα της μουσικής και πολιτικής ριζοσπαστικοποίησης: Ντίζι Γκιλέσπι, Τζον και Άλις Κολτρέιν, Άρτσι Σεπ κ.α. 

 

Το 1969, στο απόγειο του κινήματος, ο Χέιντεν συνεργάζεται με την Κάρλα Μπλέι και πολλούς μουσικούς από διαφορετικές εθνικότητες και στυλ στην «Liberation Music Orchestra», ένα άλμπουμ εμπνευσμένο από τον Ισπανικό εμφύλιο και τις καταιγιστικές πολιτικές εξελίξεις της περιόδου. Περιλάμβανε τρία λαϊκά ισπανικά τραγούδια, συν το «Τραγούδι του ενιαίου μετώπου» των Μπρεχτ-Άισλερ, ένα τραγούδι για τον Τσε Γκεβάρα κι ένα εμπνευσμένο από το επεισοδιακό συνέδριο του Δημοκρατικού Κόμματος στο Σικάγο (Circus ’69 ’69), έκλεινε δε με το κλασικό αντιρατσιστικό «We shall overcome» του Πιτ Σίγκερ. Με το εγχείρημα αυτό ο Τσάρλι Χέιντεν ήθελε να δώσει φωνή στους καταπιεσμένους όλου του κόσμου, να χρησιμοποιήσει τη μουσική σαν μεγάφωνο για να εκφράσει την αλληλεγγύη στα ριζοσπαστικά πολιτικά κινήματα. Το 1971 σε μια περιοδεία στην Πορτογαλία (τότε κάτω από τη δικτατορία του Σαλαζάρ), ο Χέιντεν αφιέρωσε το τραγούδι για τον Τσε στους αντιαποικιακούς αγωνιστές της Μοζαμβίκης, της Αγκόλας και της Γουινέα-Μπισάου, με αποτέλεσμα να συλληφθεί στο αεροδρόμιο κατά την έξοδό του από τη χώρα από τη μυστική αστυνομία της χούντας. Αφέθηκε ελεύθερος με επέμβαση της Αμερικανικής πρεσβείας, για να αντιμετωπίσει λίγο αργότερα στις ΗΠΑ τις ενοχλητικές ερωτήσεις του FBI. 

 

Και μετά την υποχώρηση του κινήματος του ’68 - ’69, ο Χέιντεν έμεινε συνεπής στις απόψεις του, παρά την αναγνώριση που είχε η μουσική του και ο ίδιος από το κατεστημένο. Ανασυγκρότησε την Liberation Music Orchestra τρεις ακόμη φορές, πιο πρόσφατα το 2005, όταν ηχογράφησαν το άλμπουμ «Not in our name», κραυγή διαμαρτυρίας κατά του πολέμου στο Ιράκ, που μοιράζεται το όνομά της με το μότο του αντιπολεμικού κινήματος. Σε όλη του ζωή αγωνίστηκε έμπρακτα για την άλλη Αμερική που ονειρευόταν, αν και ο ίδιος δεν υπήρξε ακριβώς θύμα της βαρβαρότητάς της, υπήρξε όμως βήμα και φωνή για όλο τον κόσμο που ήθελε να παλέψει, λευκούς και μαύρους.

Ιστορία: 100 χρόνια από το ξεκίνημα του Α΄Παγκοσμίου Πολέμου: Το «πρώτο κύμα» παγκοσμιοποίησης και οι άγριοι ανταγωνισμοί

γράφει ο Λέανδρος Μπόλαρης

Στις αρχές του 20ου αιώνα ο κόσμος έμοιαζε να συρρικνώνεται. Ποτέ άλλοτε οι διάφορες περιοχές του πλανήτη δεν ήταν τόσο κοντά, από άποψη ταχύτητας των μεταφορών και μετάδοσης της πληροφορίας.

Το 1866 το πρώτο υποβρύχιο τηλεγραφικό καλώδιο ένωσε την Αμερική με την Ευρώπη. Σε δυο τρεις δεκαετίες αυτά τα καλώδια αγκάλιαζαν όλο τον πλανήτη. Αρκούσαν μερικά λεπτά για να μεταδοθεί μια πληροφορία από την Κίνα στην Αγγλία, εκεί που παλιά χρειάζονταν βδομάδες και μήνες. 

Τα ατμόπλοια «μίκραιναν» τις αποστάσεις των ωκεανών, ρίχνοντας στο μισό το κόστος της μεταφοράς εμπορευμάτων. Το 1881 ένα πλοίο-ψυγείο μετέφερε μεγάλες ποσότητες κρέατος από τη Νέα Ζηλανδία στην Αγγλία. Το 1900 αυτή η πρακτική είχε εξαπλωθεί. Το 1913 μόνο ο βρετανικός εμπορικός στόλος διέθετε 230 πλοία με παρόμοια τεχνολογία που μπορούσαν να μεταφέρουν 440.000 τόνους κατεψυγμένων προϊόντων σε κάθε γωνιά του πλανήτη. 

Ήταν η εποχή του λεγόμενου «πρώτου κύματος της παγκοσμιοποίησης». Η εποχή όπου το εμπόριο, τα χρηματιστήρια, και τα τεχνολογικά επιτεύγματα έμοιαζαν να ενώνουν τις κοινωνίες, όχι να τις χωρίζουν. Ο τελευταίος πόλεμος που είχε γίνει στην Ευρώπη ήταν ο γαλλοπρωσικός, του 1870. 

Υπήρχαν διαφορές ανάμεσα στις Μεγάλες Δυνάμεις και στους καπιταλιστές τους, αλλά και αυτές έμοιαζε ότι μπορούσαν να λυθούν ειρηνικά. Τι πιο λογικό από μια συμφωνία που άφηνε όλους με ένα καλό κέρδος; Στις αρχές του αιώνα, για παράδειγμα, η Βρετανική Αυτοκρατορία έκφραζε με κάθε τρόπο τη δυσαρέσκειά της για τη χρηματοδότηση της κατασκευής του σιδηροδρόμου Κωνσταντινούπολης-Βαγδάτης από γερμανικές εταιρείες. Ο σιδηρόδρομος ουσιαστικά θα ένωνε το Βερολίνο με το Ιράκ, και θα απειλούσε τα βρετανικά συμφέροντα σε όλη την περιοχή. 

Κι όμως, τον Ιούνη του 1914, δυο μήνες πριν το ξέσπασμα του πολέμου, οι αγγλικές και γερμανικές εταιρείες ήρθαν σε συνεννόηση με τις ευλογίες των κυβερνήσεών τους. Οι αγγλικές θα αποκτούσαν ένα μεγάλο μερίδιο στην επέκταση του σιδηροδρόμου στη Βασόρα (στις αγγλικές πετρελαιοπηγές). Άλλωστε η Γερμανία ήταν ένας από τους κυριότερους εμπορικούς εταίρους της Βρετανίας. 

Κούρσα

Τέτοια περιστατικά ωθούσαν πολλούς σχολιαστές, να αποδίδουν την κούρσα των εξοπλισμών, το μιλιταρισμό και τις πολεμοκάπηλες εκστρατείες των εφημερίδων στην επιρροή κάποιων συγκεκριμένων ομάδων. Οι έμποροι και βιομήχανοι όπλων ήταν μια προφανής επιλογή. Οι παραδόσεις της ευρωπαϊκής αριστοκρατίας ήταν μια άλλη, σχεδόν όλες οι ευρωπαϊκές χώρες είχαν βασιλιάδες και αυτοκράτορες και από δίπλα ένα συρφετό κόμηδων, βαρόνων, και πριγκίπων που συνήθως έκαναν «καριέρα» στο στρατό. 

Η λύση φαινόταν απλή: η «κοινή γνώμη» θα πίεζε και θα έπειθε τις κυβερνήσεις να αφοπλιστούν. Ένα σωρό «ενώσεις για την ειρήνη» για τον «γενικό αφοπλισμό» εμφανίζονταν. Καλούσαν όλους τους «λογικούς ανθρώπους» καπιταλιστές και εργάτες να τις στηρίξουν. Ποιος λογικός καπιταλιστής ήθελε να δει τις επενδύσεις του να γίνονται ερείπια; Ακόμα και στην Αριστερά της εποχής, τη σοσιαλδημοκρατία της Δεύτερης Διεθνούς, τέτοιες απόψεις κέρδιζαν έδαφος. 

Όμως, η «λογική» δεν επικρατούσε. Από τις αρχές του αιώνα, η μια πολεμική εστία έδινε τη θέση της στην επόμενη. Το 1900 ξέσπασε ο πόλεμος των Μπόερ στη Νότια Αφρική, με τη Βρετανία να διεξάγει ένα αιματηρό πόλεμο στους λευκούς εποίκους που είχαν την έμμεση στήριξη της Γερμανίας. Στις δυο προηγούμενες δεκαετίες η Αφρική είχε μοιραστεί σε αποικίες ανάμεσα στις Μεγάλες Δυνάμεις. Η Βρετανία και η Γαλλία ήταν οι δυο μεγαλύτεροι κερδισμένοι, και έφτασαν στα πρόθυρα του πολέμου το 1897 για τον έλεγχο του νότιου Σουδάν. 

Οι ΗΠΑ, ανερχόμενη δύναμη στην παγκόσμια οικονομία, δεν είχε αποικιακή αυτοκρατορία – δεν τη χρειαζόταν άλλωστε, οι καπιταλιστές της είχαν σχεδόν τη μισή αμερικάνικη ήπειρο να επεκταθούν. Αλλά παρόλα αυτά, το 1898 έκαναν πόλεμο με την Ισπανία, και άρπαξαν την Κούβα, το Πουέρτο Ρίκο και τις μακρινές Φιλιππίνες. Κι όταν οι «ιθαγενείς» τόλμησαν να ανακηρύξουν τη Δημοκρατία τους ανέλαβαν οι Πεζοναύτες να «ειρηνεύσουν» τη χώρα. Αυτή η ειρήνευση κόστισε 200.000 άμαχους νεκρούς. 

Το 1904-5 έγινε ο πρώτος πόλεμος που μια Μεγάλη Δύναμη ηττήθηκε από μια ανερχόμενη «μη-λευκή». Ο Ρωσο-Ιαπωνικός Πόλεμος τέλειωσε με την ήττα της Ρωσίας στην Μαντζουρία και την Κορέα από τον ιαπωνικό στρατό και στόλο. Η Ιαπωνία ήταν σύμμαχος της Βρετανίας εκείνη την περίοδο. Όμως, αργότερα θα γινόταν σύμμαχος και της Ρωσίας.

Το 1906 και πάλι το 1911 η Γαλλία έφτασε στα πρόθυρα του πολέμου με την Γερμανία για τις σφαίρες επιρροής τους στο Μαρόκο. Κι όταν η Ιταλία είδε ότι η Γαλλία επεκτείνει την επιρροή της στη βόρειο Αφρική, αποφάσισε να αποζημιωθεί: κήρυξε τον πόλεμο στην Οθωμανική Αυτοκρατορία το 1911. Και με τη σειρά του αυτός ο νικηφόρος πόλεμος, έδωσε το θάρρος στα βαλκανικά κράτη να οργανώσουν την επίθεσή τους στην Αυτοκρατορία του Σουλτάνου. 

Κάθε τέτοιο επεισόδιο τέλειωνε με συμβιβασμούς και συνθήκες που υπόσχονταν ειρηνικό μέλλον. Αλλά όσο περνούσαν τα χρόνια, τόσο οι ανταγωνισμοί έπαιρναν μια ζωή δικιά τους και ξέφευγαν από τον έλεγχο των πιο έμπειρων διπλωματών. Καμιά κυβέρνηση και καμιά άρχουσα τάξη δεν μπορούσε να προβλέψει τις αλυσίδες των γεγονότων που προκαλούσαν οι ενέργειές τους στα τέσσερα σημεία του πλανήτη. 

Οι εκκλήσεις για «αφοπλισμό» και «λογική» αποδεικνύονταν «ειρηνικές ουτοπίες»: αυτός ήταν ο τίτλος που έδωσε σε ένα κείμενό της το 1912 η Ρόζα Λούξεμπουργκ. Γι’ αυτήν, όπως και για όλους τους επαναστάτες μαρξιστές της εποχής, ο πόλεμος, ο μιλιταρισμός, ήταν αξεδιάλυτα δεμένα με τον ίδιο τον καπιταλισμό, με τον αγώνα των καπιταλιστών να συσσωρεύουν κεφάλαιο πιο γρήγορα και σε μεγαλύτερη κλίμακα από τους ανταγωνιστές τους. 

Ο πόλεμος ήταν πάντοτε όπλο των αρχουσών τάξεων για να αυγαταίνουν τα πλούτη τους από τις πρώτες ταξικές κοινωνίες. Αλλά για πρώτη φορά, ο πόλεμος και οι προετοιμασίες γι’ αυτόν συνδεόταν τόσο στενά με τα οικονομικά συμφέροντα των καπιταλιστών. Δυο Ρώσοι μαρξιστές, ο Μπουχάριν και ο Λένιν, θα ανέλυαν στα βιβλία τους που κυκλοφόρησαν το 1915 και το 1916 τις αλλαγές στον καπιταλισμό, αυτό που ονόμασαν την «νεότερη φάση του», τον ιμπεριαλισμό. 

Αγορές

Οι καπιταλιστικές επιχειρήσεις είχαν γίνει πολύ μεγάλες για την εσωτερική αγορά των χωρών που είχαν τη βάση τους. Για την ακρίβεια, είχαν «οργανώσει» (μοιράσει μεταξύ τους) αυτές τις αγορές με τη συμβολή του κράτους τους. Αποκτούσαν παγκόσμια εμβέλεια και συμφέροντα. 

Ακριβώς επειδή οι αποστάσεις εκμηδενίζονταν, η αγορά γινόταν πραγματικά παγκόσμια, οι καπιταλιστές χρειάζονταν κράτη και στρατούς που θα μπορούσαν να υποστηρίξουν τα συμφέροντά τους με την ισχύ των όπλων. 

Το μοίρασμα του κόσμου σε αποικίες και «σφαίρες επιρροής» για την εκμετάλλευση των πρώτων υλών και των οδών του εμπορίου ήταν το πιο χτυπητό χαρακτηριστικό του ιμπεριαλισμού. Αλλά δεν ήταν η ουσία του. Η ουσία ήταν η πάλη για παγκόσμια ηγεμονία και το κλειδί για αυτήν βρισκόταν στην Ευρώπη, όχι σε κάποια μακρινή αποικία. Η Βρετανία και η Γαλλία ήταν παγκόσμιες δυνάμεις. Η Γερμανία τις έφτανε οικονομικά, αλλά παρέμενε μια περικυκλωμένη ευρωπαϊκή δύναμη. Η άρχουσα τάξη της ήθελε μια «θέση στον ήλιο». Ο πόλεμος θα έκρινε ποιος θα αποφάσιζε πόσο «ήλιο» θα απολάμβανε κάθε άρχουσα τάξη. 

Γι’ αυτό οι διεθνιστές που αντιτάχθηκαν στο Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, αρνήθηκαν να μπουν στο παιχνίδι του ποιος «έφταιγε περισσότερο», ποιος «έριξε τη πρώτη τουφεκιά» ποιος ήταν αμυνόμενος ή επιτιθέμενος. Δεν αντιμετώπισαν τον πόλεμο σαν αποτυχία της διπλωματίας –παρόλο που η διπλωματία όντως απέτυχε. Τον αντιμετώπισαν σαν ιμπεριαλιστικό από όλες τις πλευρές, σαν γέννημα του καπιταλισμού.

πηγή 

Ιστορία: 100 χρόνια από το ξεκίνημα του Α΄Παγκοσμίου Πολέμου: Το μεγάλο σφαγείο του ιμπεριαλισμού

γράφει ο Λέανδρος Μπόλαρης

Την 1η Αυγούστου 1914 η Ρωσία κήρυξε τον πόλεμο στην Γερμανία. Στις επόμενες τρεις μέρες ο πόλεμος είχε αγκαλιάσει σχεδόν όλη την Ευρώπη. Σαν ένα μικρό βραχυκύκλωμα να είχε προκαλέσει μια ανεξέλεγκτη πυρκαγιά που κατέκαψε τα πάντα.

Ο γερμανικός στρατός εισέβαλε στο Βέλγιο με κατεύθυνση το Παρίσι, η Γαλλία κήρυξε τον πόλεμο στην Γερμανία για να ακολουθήσει η Βρετανία. Η αντίστροφη μέτρηση είχε ξεκινήσει σχεδόν ένα μήνα πριν, όταν ο «πυροβολισμός που αντήχησε σε όλη την Ευρώπη» ριγμένος στο Σεράγεβο από ένα νεαρό Σέρβο της Βοσνίας, είχε αφήσει νεκρούς τον Αρχιδούκα Φερδινάνδο και τη σύζυγό του, το διάδοχο της Αυστροουγγαρίας. Η Αυστροουγγαρία επιτέθηκε σε αντίποινα στη Σερβία, η οποία βρισκόταν υπό την προστασία της Ρωσίας του Τσάρου και της Γαλλίας. Η Γερμανία ήταν σύμμαχος της Αυστροουγγαρίας. 

 

Ο πόλεμος που ξέσπασε τον Αύγουστο του 1914 διέφερε από όλους τους προηγούμενους γιατί για χρόνια όλα τα κράτη που συμμετείχαν προετοιμάζονταν για το ενδεχόμενο του ξεσπάσματός του –που γινόταν όλο και πιο βέβαιο. Κατέστρωναν λεπτομερή σχέδια επιστράτευσης, κατασκεύαζαν διπλές σιδηροδρομικές γραμμές για την ταχύτατη μεταφορά μονάδων στο μέτωπο, κατήρτιζαν σχέδια επιχειρήσεων που τα αναθεωρούσαν τακτικά. Και βέβαια, ξόδευαν γιγάντια ποσά σε εξοπλισμούς. 

Στρατοί

Στα χαρτιά, τα σχέδια των Γενικών Επιτελείων έμοιαζαν αλάνθαστα. Τεράστιοι στρατοί κινήθηκαν στις προκαθορισμένες θέσεις τους με το πιο σύγχρονο μεταφορικό μέσο της εποχής, τον σιδηρόδρομο. Τα άλογα και τα μουλάρια επιστρατεύτηκαν όπου δεν έφταναν οι ράγες. Η θεωρία ήταν ότι όποιος έφτανε πρώτος στα αποφασιστικά σημεία θα είχε το αποφασιστικό πλεονέκτημα απέναντι στον αντίπαλο που δεν θα είχε προλάβει να κινητοποιηθεί πλήρως. 

 

Κανείς δεν περίμενε ότι ο πόλεμος θα τελειώσει γρήγορα μετά από μερικές αναμετρήσεις. Είναι μύθος ότι οι κυβερνήσεις περίμεναν ότι θα ξεμπερδέψουν με ένα πόλεμο έξι εβδομάδων. Οι Γερμανοί στρατηγοί στηρίζονταν στο περίφημο πλέον Σχέδιο Σλίφεν, που πρόβλεπε ότι ο στρατός τους θα καταλάμβανε τη βορειοανατολική Γαλλία, θα κατάφερε αποφασιστικά πλήγματα στη Γαλλία και μετά θα στρεφόταν ενάντια στην Ρωσία. Ταχύτητα ήταν η λέξη κλειδί. 

 

Οι Γάλλοι στρατηγοί ήταν ενθουσιώδεις υποστηρικτές του δόγματος της επίθεσης. Διέθεταν το αντίστοιχο του Σχεδίου Σλίφεν, το «Σχέδιο XVII». Σε αυτή την εκδοχή ο γαλλικός στρατός θα έμπαινε στο Βέλγιο και στην Γερμανία. 

 

Οι Ρώσοι στρατηγοί στηρίζονταν στα εκατομμύρια των επιστρατευμένων που μπορούσαν να κινητοποιήσουν και στα σχέδια που είχαν καταρτίσει με τους γάλλους ομολόγους τους: επίθεση! Ο ρώσικος στρατός μπήκε στην Ανατολική Πρωσία (σήμερα είναι κομμάτι της Πολωνίας). 

 

---

 

Όλα τα σχέδια πήγαν κατά διαόλου. Το 1914 έδωσε τη θέση του στο 1915 και αυτό στο 1916 και οι γραμμές του μετώπου στο χάρτη δεν είχαν αλλάξει. Ο πόλεμος, στο Δυτικό Μέτωπο ιδιαίτερα, έγινε μια βιομηχανία θανάτου. Κι οι μεγαλοφυείς στρατηγοί, φορτωμένοι με τα παράσημά τους, με τους τόμους του Κλαούζεβιτς και τα απομνημονεύματα του Ναπολέοντα στις βιβλιοθήκες τους, έστελναν απλά περισσότερο κρέας στο σφαγείο. 

 

Η Μάχη του Σομ ξεκίνησε την 1η Ιούλη του 1916 και κράτησε τέσσερις μήνες. Κόστισε 1 εκατομμύριο νεκρούς και τραυματίες. Οι συνολικές βρετανικές απώλειες έφτασαν τις 420.000, οι γαλλικές τις 200.000, οι γερμανικές κάπου ανάμεσα στις 450.000 με 600.000. Όταν τέλειωσε η μάχη, οι βρετανικές γραμμές είχαν προωθηθεί στην ιλιγγιώδη απόσταση των τεσσάρων χιλιομέτρων. 

 

Ωστόσο, βρίσκονταν ακόμα τέσσερα χιλιόμετρα μακριά από τον κύριο στόχο της επίθεσης. Όχι για τη μάχη συνολικά, αλλά για την πρώτη μέρα της…

 

Σχεδόν ένα χρόνο μετά, ο βρετανικός στρατός εξαπέλυσε μια ακόμα επίθεση που υποτίθεται θα στεφόταν με δαφνοστεφή νίκη. Έχει μείνει στην ιστορία ως η «Μάχη του Πασεντέλε» από το χωριό που ήταν ο κύριος στόχος της –σχεδόν έξι χιλιόμετρα από τις βρετανικές γραμμές. Μόνο στις δυο πρώτες βδομάδες, 3.000 βρετανικά κανόνια έριξαν περισσότερες από 4.000.000 οβίδες στις γερμανικές οχυρώσεις. Τρεις μήνες και 600.000 νεκρούς και τραυματίες μετά, οι συμμαχικές γραμμές είχαν προχωρήσει λιγότερο από πέντε χιλιόμετρα. Για κάθε μέτρο γης σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν 120 άνθρωποι. 

 

Το 1887 ο Φ. Ένγκελς στον πρόλογο που έγραψε για μια μπροσούρα ενός γερμανού σοσιαλιστή, έκανε μια πρόβλεψη για το που μπορούσε να οδηγήσουν οι «αμοιβαίοι εξοπλισμοί»:

 

«Εν τέλει, ο μόνος πόλεμος που μπορεί η Πρωσία-Γερμανία να διεξάγει, είναι ένας παγκόσμιος πόλεμος. Και μάλιστα ένας παγκόσμιος πόλεμος ανήκουστης έκτασης και βιαιότητας. Οχτώ με δέκα εκατομμύρια στρατιώτες θα αλληλοσφαγούν και στην πορεία θα ερημώσουν την Ευρώπη χειρότερα από ένα σμήνος ακριδών. Τα βάσανα του Τριακονταετούς Πολέμου συμπιεσμένα σε τρία τέσσερα χρόνια και απλωμένα σε όλη την έκταση της ηπείρου, πείνα, ασθένειες, και γενικευμένη οπισθοδρόμηση στη βαρβαρότητα, τόσο στους στρατούς όσο και στους λαούς… 

περισσότερα

Ο Μαρξισμός του Τρότσκι (βιβλίο)

Ο Μαρξισμός του Τρότσκι

 

Στο πρόσωπο του Τρότσκι μπορεί να βρει κανείς τον επαναστάτη που έχει συκοφαντηθεί περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο.

Διαχρονικά απέναντι του δεν στέκονται μόνο οι οπαδοί του καπιταλισμού και οι εχθροί της επανάστασης, αλλά και όσοι αναπολούν τα σταλινικά καθεστώτα. Για δεκαετίες το έργο του ήταν θαμμένο κάτω από τόνους λάσπης, παρόλο που είναι συγκρίσιμο μόνο με των άλλων μεγάλων επαναστατών: του Μαρξ, του Ένγκελς, του Λένιν, της Ρόζας Λούξεμπουργκ, του Γκράμσι.

Το βιβλίο του Ντάνκαν Χάλας για τον Τρότσκι είναι ένα μικρό «διαμάντι» που μπορούμε να το βρούμε στο Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο. Συμπυκνώνει τις βασικές απόψεις του, χωρίς να προσπαθεί να αποσιωπήσει τα λάθη του, είναι ευκολοδιάβαστο και μπορεί να λειτουργήσει ως οδηγός για περαιτέρω διάβασμα.

O Λέων Νταβίντοβιτς Μπρονστάιν (το όνομα Τρότσκι το πήρε από ένα δεσμοφύλακα του) γεννήθηκε το 1879 και ήταν γιος μιας ουκρανικής εβραϊκής αγροτικής οικογένειας. Ο πατέρας του ήταν ένας εύπορος χωρικός πράγμα που του έδωσε τη δυνατότητα να μορφωθεί ευκολότερα σε μια χώρα που ο αντισημιτισμός ήταν κρατική πολιτική και τα πογκρόμ ήταν συχνά.

Αφού πέρασε ένα στάδιο ρομαντικού επαναστατισμού, έγινε μαρξιστής. Ήδη, στα 19 του χρόνια ήταν πολιτικός κρατούμενος του τσαρικού καθεστώτος, ενώ μετά την απόδραση του από την Σιβηρία και για όλη την υπόλοιπη ζωή του το «επάγγελμά» του ήταν η επανάσταση.

Ο Ντ. Χάλας χωρίζει το βιβλίο του για το έργο του Τρότσκι σε τέσσερα βασικά μέρη. Μια από τις πρώτες παρατηρήσεις που κάνει είναι ότι όταν κάποιος επιχειρήσει να δώσει μια περίληψη της δράσης του θα πρέπει να εξετάσει κάθε τι που έγραψε ή έκανε με μια συγκεκριμένη πραγματική κατάσταση. Ο συνδυασμός της θεωρίας και της πράξης είναι από τα γνωρίσματα του Μαρξισμού του Τρότσκι, κάτι ανάλογο με το έργο του Λένιν.

Η θεωρία της Διαρκούς Επανάστασης είναι από τις πιο σημαντικές παρακαταθήκες του. Η συμμετοχή του ίδιου του Τρότσκι στην Ρώσικη Επανάσταση του 1905 (που έχει μείνει στην ιστορία σαν την «πρόβα» για το 1917) όταν και εκλέχτηκε στη θέση του Προέδρου του Σοβιέτ της Πετρούπολης έπαιξε καθοριστικό ρόλο για τη διαμόρφωση αυτής της θεωρίας.

Όλοι οι μαρξιστές της εποχής μοίραζαν τις χώρες του κόσμου ανάμεσα σε αυτές που ήταν έτοιμες για το σοσιαλισμό αφού είχαν αναπτυχθεί καπιταλιστικά και είχαν δυνατό προλεταριάτο και αυτές που ήταν καθυστερημένες οικονομικά και πολιτικά. Η Ρωσία ανήκε στις δεύτερες.

Οι απόψεις που υπήρχαν μέσα στο ρωσικό κίνημα ήταν δύο. Οι Μενσεβίκοι θεωρούσαν ότι αυτό που χρειάζεται είναι μια αστική επανάσταση, όπως η Γαλλική του 1789-94. Οι αστοί θα είχαν την ηγεσία, ενώ η εργατική τάξη θα ήταν απλά η «αριστερή πτέρυγα» του δημοκρατικού μετώπου.

Οι Μπολσεβίκοι αντίθετα δεν είχαν αυταπάτες για τον αντιδραστικό ρόλο της αστικής τάξης που ήταν προσκολλημένη στον τσαρισμό λόγω της αδυναμίας της, αλλά δεν θεωρούσαν ότι μια μελλοντική επανάσταση μπορεί να είναι σοσιαλιστική παρά το ότι θεωρούσαν ότι τον ηγετικό ρόλο μπορεί να τον είχε η εργατική τάξη.

Διαρκής

Ο Τρότσκι πατώντας πάνω στην εικόνα της επανάστασης του 1905 εξήγησε ότι η εργατική τάξη δεν θα μείνει στα μισά του δρόμου όταν ξεσηκωθεί. Η επανάσταση από δημοκρατική θα μετατραπεί σε σοσιαλιστική, δεν θα υπάρχουν στάδια. Ταυτόχρονα, επισήμανε ότι η επανάσταση σε μια καθυστερημένη χώρα μπορεί να αποδειχθεί νικηφόρα μόνο αν συντονιστεί ή προκαλέσει μια σειρά επαναστάσεις σε άλλες ανεπτυγμένες χώρες.

Η Διαρκής Επανάσταση στηρίζεται πάνω στο ότι η ανάπτυξη του καπιταλισμού είναι ανισόμερη και συνδυασμένη με αποτέλεσμα οι καθυστερημένες χώρες να μην χρειάζεται να περάσουν από όλα τα στάδια που πέρασαν οι αναπτυγμένες χώρες. Η θεωρία του Τρότσκι θα έβρισκε τη δικαίωση της στην επανάσταση του 1917.

Λίγους μήνες πριν την Οκτωβριανή Επανάσταση ο Τρότσκι είχε σπεύσει να διορθώσει «το μεγαλύτερο λάθος» της ζωής του, όπως παραδέχτηκε σε κείμενα του και ο ίδιος, και έστω και καθυστερημένα εντάχθηκε στους Μπολσεβίκους. Τα επόμενα χρόνια μαζί με τον Λένιν αναδείχτηκαν ως τους ηγέτες της επανάστασης, ενώ έπαιξαν τον βασικό ρόλο για να δημιουργηθεί η Τρίτη Διεθνής (Κομιντέρν).

Το δεύτερο μέρος του βιβλίου του Χάλας αναφέρεται στη σύγκρουση του Τρότσκι με τον Σταλινισμό και την αντεπανάσταση. Με συνοπτικό τρόπο εξηγεί ότι τόσο η Αριστερή Αντιπολίτευση, όσο και η Ενωμένη Αντιπολίτευση συγκρούστηκαν με τις επιλογές της γραφειοκρατίας του κόμματος και του κράτους που σταδιακά εξελίχτηκε στην άρχουσα τάξη της επαναστατημένης Ρωσίας και «στραγγάλισε» την επανάσταση και κάθε κατάκτησή της.

Ο Τρότσκι ήταν ο πρώτος επαναστάτης που επιχείρησε να απαντήσει στο ερώτημα που απασχολεί τους μαρξιστές ακόμα και σήμερα: τι είδους κοινωνία ήταν η Ρωσία. Κατάφερε να φτάσει μέχρι το συμπέρασμα ότι το καθεστώς που επέβαλλε ο Σταλινισμός ήταν ένα παραμορφωμένο εργατικό κράτος που για να το πάρουν ξανά οι εργάτες στα χέρια τους από την γραφειοκρατία χρειαζόταν μια νέα «εργατική εξέγερση».

Πατώντας πάνω σε αυτές τις αναλύσεις του Τρότσκι, ο Τόνι Κλιφ εξήγησε ότι η Ρωσία ήταν ένας κρατικός καπιταλισμός και η μόνη δυνατότητα να υπάρξει αλλαγή θα ήταν μια νέα σοσιαλιστική επανάσταση.

Ενιαίο μέτωπο

Το τρίτο μέρος του βιβλίου αναφέρεται στην σπουδαία συμβολή του Τρότσκι πάνω στα ζητήματα της στρατηγικής και τακτικής των επαναστατών. Ξανά μαζί με τον Λένιν έχουν αφήσει πίσω τους τα καλύτερα παραδείγματα, ειδικά με τα κείμενα των τεσσάρων πρώτων συνεδρίων της Κομιντέρν.

Το όνομα του Τρότσκι έχει συνδεθεί -και σωστά- με την τακτική του Ενιαίου Μετώπου. Εξηγούσε ότι το επαναστατικό κόμμα χρειάζεται να είναι μια «απολύτως ανεξάρτητη οργάνωση με καθαρό πρόγραμμα» που παλεύει για να κερδίσει την πλειοψηφία της εργατικής τάξης στην ιδέα της σοσιαλιστικής επανάστασης.

Επειδή, όμως, οι οικονομικές και πολιτικές μάχες της τάξης δεν σταματούν πριν από την περίοδο της επανάστασης, αλλά οι συγκρούσεις με την άρχουσα τάξη είναι καθημερινές οι επαναστάτες χρειάζεται να αξιοποιούν την τακτική του ενιαίου μετώπου για να έχουν πρακτικά αποτελέσματα δυναμώνοντας έτσι τόσο τον εαυτό τους όσο και την εργατική τάξη -υλικά και ιδεολογικά. Γράφει ο Τρότσκι χαρακτηριστικά «οποιοδήποτε κόμμα αντιπαραθέσει μηχανικά τον εαυτό του σ’ αυτή την ανάγκη της εργατικής τάξης για ενότητα στη δράση, είναι μόνιμα καταδικασμένο στα μυαλά των εργατών».

Μερικά από τα καλύτερα του κείμενα γράφτηκαν για να δώσει την σωστή κατεύθυνση στο γερμανικό Κομμουνιστικό Κόμμα στην πάλη ενάντια στο φασισμό και για να συγκρουστεί με τη σταλινική γραμμή των Λαϊκών Μετώπων σε Ισπανία και Γαλλία στη δεκαετία του ’30.

Ο Τρότσκι μπορεί να άργησε να καταλάβει την αξία του χτισίματος του επαναστατικού κόμματος, αλλά αφότου αναγνώρισε το λάθος του έφτασε στα ίδια συμπεράσματα με το Λένιν. Το επαναστατικό κόμμα χρειάζεται να είναι συγκεντρωτικό στη δράση του για να είναι αποτελεσματικό. Ταυτόχρονα, όμως, για να διορθώνει οποιαδήποτε λάθη κάνει στην πορεία του χρειάζεται να έχει απόλυτα δημοκρατικές εσωτερικές διαδικασίες.

Πάλεψε για αυτές τις ιδέες μέσα στις πιο δύσκολες συνθήκες τόσο όσο βρισκόταν μέσα στη Ρωσία αλλά και όσο ήταν εξόριστος, μέχρι το θάνατό του. Το 1938 έγραφε με αιτία την έλλειψη μαζικών επαναστατικών κομμάτων ότι «η ιστορική κρίση της ανθρωπότητας έχει συμπυκνωθεί σε κρίση της επαναστατικής ηγεσίας». Ο Τρότσκι δεν εγκατέλειψε ποτέ την προσπάθεια να χτίσει οργανώσεις που να ακολουθούν την γνήσια επαναστατική παράδοση των Μπολσεβίκων. Η τραγωδία τόσο για το επαναστατικό κίνημα όσο και για τον ίδιο τον Τρότσκι ήταν ότι ποτέ δεν μπόρεσε να υπάρξει ο «ζωτικός χώρος» για να μπορέσουν να αναπτυχθούν, όπως εξηγεί ο Χάλας στο τελευταίο μέρος του βιβλίου του.

 
Το νήμα της ζωής του μεγάλου επαναστάτη διακόπηκε το 1940 από το χέρι του σταλινικού εκτελεστή στο Μεξικό, όμως οι ιδέες του σήμερα είναι πιο επίκαιρες από κάθε άλλη φορά. «Ο Μαρξισμός του Τρότσκι» είναι ένα εργαλείο που μπορεί να μας βοηθήσει στην υπόθεση της επανάστασης με τον καλύτερο τρόπο.

 Νεκτάριος Δαργάκης

Νίκος Καρούζος, Του Ιωάννη Σεβαστιανού Μπαχ ανωφέρεια

πηγή

(για σένα μικρέ φτερωτέ τενόρο


Άνοιξη φθινόπωρο καλοκαίρι χειμώνας
ο Μπαχ ανεβαίνει πάντα στους αιθέρες
γελαστός άγγελος του δρυμού
μεγάλος ιδιοκτήτης
ο Μπαχ ανεβαίνει την ουράνια σκάλα
ιερέας των ήχων απ’ τη βροχή νεότερος
αγιόκλημα φυτρωμένο στ΄ όργανο της εκκλησίας
η θαλπωρή μες στην ανάγκη του θεού μεγάλη.
Παντρεύει τις φωνές με την καθαρότητα
περ΄ από κάθε εποχή πετά νομίσματα χρυσά στους λυπημένους
δείχνοντας την ειρήνη ψηλά στα γαλανά τ’ αμπέλια
ψηλά στον ηδυόνειρο χρόνο της λησμονιάς.
Άγγελος της πηγής μοιράζει το νερό σε τόσους διψασμένους
κόβει με γαλανή ρομφαία τον καιρό
κι ανοίγει τ’ άσπιλα φτερά ως την έλπιση.
Βλέπω τους ήλιους είναι σταλαγμένοι σ’ ένα βόρειο κορμί
τη θλίψη κομίζοντας των άστρων.
Ποτάμι θαλερό πολύφυλλο της νύχτας το ασήμι
διαβάτες που θέρισαν ένα-ένα
τα χαμηλά έργα τ’ ανθρώπινα στην καθημερινή ζωωδία
και στάθηκαν
ακούγοντας τους ουράνιους ήχους-
ποτάμι θαλερό πολύφυλλο της νύχτας το ασήμι.
Ένα ψηλό χαρούμενο στάχυ βλέπω μες στην ουράνια Αττική
μετρώντας ήσυχα το θάνατο
μικρές ζωές τους κυματισμούς ανθρώπινους
ένα ψηλό χαρούμενο σταφύλι
μεθώντας την καρδιά μου σ’ άγνωστην αλήθεια
στις ερημιές της αγάπης όταν περπατώ μ’ ένα κλωνάρι τόσον
ανθισμένο
πέρα που ο άνεμος έχει σταματήσει
εκεί που το όνειρο δε βρίσκει τους λειμώνες του ύπνου
κι η κορασιά κοιμάται μόνη.
Ένα ψηλό χαρούμενο δέντρο δίχως όνομα
ρίχνει τις μεγάλες σκιές ένα δέντρο
πώς καθρεφτίζεται στη στεριά της γαλήνης!
Κι ο ήλιος με φύλλα και αθώα έντομα
τον ηχηρό Παράδεισο στ’ αμίλητα νερά μοιράζει.
Κρασί των αιθέρων
χύθηκε μες στους μίσχους ενθέων ψυχών
έρωτας ο γλυκύτερος του πόνου κάτοικος
ειρήνη και ο θάνατος όμαιμος ως τα πλάτη.
Χαίρε ο χλοερός ήλιος του χειμώνα
χαίρε ο ακατάλυτος κι όταν φύγω απ’ το σώμα
συ θα τραγουδάς υιός εύοσμος
Ιωάννης.
Ήχοι την αρμονία χύνετε στους κύλικες της ακοής
και πορφυρίζονται τα όνειρα με το αίμα.
σύγκορμος ο θνητός ανέφελα τα στήθη
κι η ορμή του σώματος περ’ απ’ το σώμα.
Στο φαράγγι του τρόμου στη χαρά των λουλουδιών
ας ονομάσουμε την αγάπη αντήχηση του Πατέρα
μόνος ο θάνατος αλλάζει τη φωνή μας.
Ένας βαθύς άγνωστος εορτάζει στα νεύρα
ηχώ της βροχής
όταν ο αέρας μυρίζει καρπούς και χώμα.

μελέτη: Παναγιώτης Καρώνης, Ο μύθος του Δράκουλα στη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο

	Ο μύθος του Δράκουλα στη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο Παναγιώτης Καρώνης  Τίτλος: Ο μύθος του Δράκουλα στη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο
	Κατηγορία: Μελέτη
	Διαστάσεις: 13x18 εκ
	Σελίδες: 100
	Έκδοση: Πάτρα, 2014
	ISBN: 978-960-9772-14-3
	Τιμή: 8 €

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Μια ολοκληρωμένη μελέτη για τον Δράκουλα, το λογοτεχνικό δημιούργημα του Δουβλινέζου συγγραφέα Μπραμ Στόουκερ, που εξελίχθηκε σε μύθο και που με τη βοήθεια του κινηματογράφου εξαπλώθηκε σε κάθε γωνιά του πλανήτη, αποτελεί το νέο βιβλίο του Παναγιώτη Καρώνη που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις ΤΟ ΔΟΝΤΙ.

Το βιβλίο έχει τίτλο «Ο μύθος του Δράκουλα στη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο». Εξετάζει τις λογοτεχνικές συνθήκες κάτω από την οποίες γεννήθηκε ο Δράκουλας, ανατρέχει στην Αρχαία Ελλάδα και στους θρύλους των Βαλκανίων, ενώ σχολιάζει τις ταινίες σταθμούς με πρωταγωνιστή τον Δράκουλα και όχι μόνο αυτόν.

Παράλληλα παρουσιάζεται μια πλήρης φιλμογραφία με τις ταινίες στις οποίες ο αιμοδιψής κόμης των Καρπαθίων τριγυρίζει αναζητώντας τα θύματά του.

Ο Παναγιώτης Καρώνης γεννήθηκε στη Νεστάνη της Αρχαίας Μαντινείας της Αρκαδίας. Ζει και εργάζεται στην Πάτρα. Παρακολούθησε έναν πενταετή κύκλο μαθημάτων ζωγραφικής στο Εικαστικό Εργαστήρι του Δήμου της Πάτρας με δάσκαλο το Θανάση Μακρή.

Έργα του έχουν παρουσιαστεί σε ατομικές και ομαδικές εκθέσεις, ενώ εικονογραφήσει παραμύθια και έχει υπογράψει σκηνικά και κοστούμια για το θέατρο. Για τις εκδόσεις ΤΟ ΔΟΝΤΙ έχει εικονογραφήσει τα παραμύθια του Κωνσταντίνου Κυριακόπουλου Το μικρό καΐκι που ονειρευόταν να γίνει πλοίο, Τη νύχτα που έλαμψε το άστρο... και Η μοναξιά του χαρταετού, καθώς και τα βιβλία:

ñ  Ο Ασχημάνθρωπος, της Μαίρης Σιδηρά

ñ  Σιωπηλή Συνομιλία, της Μαρίας Κωστούρου

Επίσης από το ΔΟΝΤΙ κυκλοφορούν σε δική του επμέλεια, οι λαογραφικές εκδόσεις

ñ  Η Ιεροελεστία της Άνοιξης, χορός και πομπή του Άη Γιώργη στη Νεστάνη Αρκαδίας

ñ  Τραγούδια της Νεστάνης

Κεντρική διάθεση του βιβλίου:

Εκδόσεις ΤΟ ΔΟΝΤΙ (todonti.wordpress.com, todonti@gmail.com, τηλ. 2614003482).