Το Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο στην Έκθεση Βιβλίου

Ξεκίνησε την Παρασκευή 1 Σεπτέμβρη η Έκθεση Βιβλίου στο Ζάππειο. Το Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο έχει τη δική του παρουσία στην έκθεση στο περίπτερο 156.

Στο πλαίσιο της έκθεσης το Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο οργανώνει εκδήλωση – βιβλιοπαρουσίαση δύο εκδόσεών του σχετικών με τη μάχη ενάντια στον εθνικισμό, του “Μαρξισμός και Εθνικισμός” του Κρις Χάρμαν και του “Μακεδονικό, η Κρίση στα Βαλκάνικα και η Εργατική Τάξη”. Η εκδήλωση θα γίνει την Κυριακή 16 Σεπτέμβρη, στις 7μμ και θα μιλήσουν η πανεπιστημιακός Αλεξάνδρα Ιωαννίδου, ο συγγραφέας και δημοσιογράφος της ΕφΣυν Τάσος Κωστόπουλος κι ο διευθυντής της Εργατικής Αλληλεγγύης, Πάνος Γκαργκάνας.

http://ergatiki.gr/article.php?id=18874&issue=1339

Βιβλία για τις γιορτές: Επιχειρήματα και διάλογος στη μάχη των ιδεών

Το 2017 ήταν μια χρονιά γεμάτη πολιτικές κρίσεις και κινηματικές μάχες αλλά και έντονη πολιτική συζήτηση, για την ιστορία, την Αριστερά και τους αγώνες της, το μαρξισμό και την επικαιρότητά του, την οικονομία και την πολιτική. Μια σειρά ενδιαφέροντα βιβλία που κυκλοφόρησαν τη χρονιά που πέρασε έχουν να προσφέρουν στο προβληματισμό και τις σχετικές συζητήσεις.

Σε όλο τον κόσμο και στην Ευρώπη οι ρατσιστικές πολιτικές των κυβερνήσεων σε συνδυασμό με την κρίση των παραδοσιακών κομμάτων της άρχουσας τάξης τροφοδοτεί την άνοδο της ακροδεξιάς και των φασιστών. Ένα μεγάλο αντιρατσιστικό και αντιφασιστικό κίνημα δίνει τη μάχη να τους απαντήσει. Η κλασσική μελέτη του Αμπράμ Λέον Το Εβραϊκό Ζήτημα που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στα ελληνικά φέτος, είναι ένα πολύτιμο όπλο στη μάχη ενάντια στους φασίστες. Γιατί ο αντισημιτισμός συνεχίζει να είναι η συγκολλητική ουσία του «σκληρού πυρήνα» των ναζί. Ο Αμπράμ Λεόν ήταν ένας μαρξιστής διανοούμενος, αγωνιστής της επαναστατικής Αριστεράς και του τροτσκιστικού κινήματος που δολοφονήθηκε από τους ναζί στο Άουσβιτς το 1944. Το βιβλίο είναι η πρώτη και ίσως η πιο πρωτότυπη μαρξιστική ανάλυση για τις ρίζες του αντισημιτισμού. Και ταυτόχρονα είναι μια προφητική κριτική του σιωνισμού, δηλαδή του πολιτικού κινήματος που ίδρυσε το κράτος του Ισραήλ.

Ένα ακόμα χρήσιμο εφόδιο στην αντιρατσιστική και αντιφασιστική πάλη είναι το βιβλίο του Τζον Μπέργκερ Ο Εβδομος Ανθρωπος που επανεκδόθηκε το 2017. Ο Μπέργκερ (1926-2017) ήταν καταξιωμένος κριτικός τέχνης, μυθιστοριογράφος και μαρξιστής. Το βιβλίο επικεντρώνεται στο μεταναστευτικό ρεύμα στην Ευρώπη την περίοδο 1955-1973 από τον ευρωπαϊκό Νότο στις χώρες της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης, μέσα από τη «ματιά» του Μπέργκερ και τις φωτογραφίες του Τζην Μορ.

Και βέβαια οι μετανάστες δεν είναι μόνο τα «θύματα» των διακρίσεων και της εκμετάλλευσης. Είναι κομμάτι της τάξης μας και των αγώνων της. Αυτή τη πτυχή προσεγγίζει το βιβλίο του Κωστή Καρπόζηλου Η Κόκκινη Αμερική, που εξετάζει την σχέση των Ελλήνων μεταναστών εργατών με την αμερικάνικη Αριστερά και τους αγώνες της μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα.

Η εργατική τάξη στην Αμερική έχει μεγάλη ιστορία αγώνων και ένα πολύτιμο βιβλίο είναι αυτό του Τζον Νιούσιγκερ με τίτλο ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ που καλύπτει στη συγκλονιστική δεκαετία του 1930.

Η πρόσφατη επίσκεψη του Ερντογάν άνοιξε ξανά την συζήτηση για όλο το πλέγμα των ανταγωνισμών των αρχουσών τάξεων της Ελλάδας και της Τουρκίας. Οι αναφορές στη Συνθήκη της Λοζάνης του 1923 δίνουν και παίρνουν συνοδευμένες με εθνικιστικές κορώνες και ψέματα. Οπότε καλό είναι να παίρνουμε τα πράγματα από την «αρχή» και συγκεκριμένα από την εποχή που η Οθωμανική Αυτοκρατορία κατέρρευσε στο Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και οι νικητές της ρίχτηκαν στον αγώνα να τη μοιράσουν σαν λεία.

Το βιβλίο του Γιουτζίν Ρόγκαν Η Πτώση των Οθωμανών ο Μεγάλος Πόλεμος στη Μέση Ανατολή 1914-1920 είναι μια λεπτομερής ανάλυση αυτής της περιόδου. Ξεκινά με το ξέσπασμα του πολέμου και τελειώνει με την με το διαμελισμό των υπολειμμάτων της Αυτοκρατορίας με τη Συνθήκη των Σεβρών και το ξεκίνημα του απελευθερωτικού αγώνα υπό τον Κεμάλ. Η Συνθήκη των Σεβρών που έφτιαχνε -στα χαρτιά- την «Ελλάδα των δυο ηπείρων και των πέντε θαλασσών» και την οποία έσειε πριν κάποιους μήνες ο Καμένος απέναντι στον Ερντογάν.

Το βιβλίο της Δήμητρας Κυρίλλου Μέση Ανατολή- αντίσταση στον ιμπεριαλισμό φέρνει αυτή την ιστορία των επεμβάσεων στην περιοχή μέχρι τις μέρες μας.

Το βιβλίο του Μ. Θρασυβούλου Ο Εθνικισμός των Ελληνοκυπρίων Από την Αποικιοκρατία στην Ανεξαρτησία (Όψεις, τάσεις και ο ρόλος της Αριστεράς), μας μεταφέρει σε μια πτυχή της ιστορίας ενός άλλου «εθνικού ζητήματος», του Κυπριακού. Ο συγγραφέας μας βοηθάει να απαντήσουμε το ερώτημα αν ήταν μοιραίο η Κύπρος να βυθιστεί στο αίμα των εθνικιστικών συγκρούσεων στις δεκαετίες του ’60 και του ’70 και του ελληνοτουρκικού πολέμου στο νησί το 1974. Πώς έγινε δυνατό τον αντιαποικιακό-αντιμπεριαλιστικό αγώνα ενάντια στη Βρετανική Αυτοκρατορία να τον ηγεμονεύσουν ο Μακάριος και ο Γρίβας με την ΕΟΚΑ, δηλαδή η εθνικιστική δεξιά; Δεν ήταν μοιραίο να γίνει. Τον αποφασιστικό ρόλο σε αυτό έπαιξε η στρατηγική του ΑΚΕΛ που υπέταξε τα κοινά συμφέροντα των από κάτω στην “εθνική ενότητα” με την ελληνοκυπριακή άρχουσα τάξη, μετατρεπόμενο έτσι σε ουρά της Εκκλησίας και του ελληνικού εθνικισμού.

Η δεξιά κατρακύλα του ΣΥΡΙΖΑ είναι πλέον τόσο θεαματική και αποκρουστική (η μνημονιακή λιτότητα είναι πλέον «κανονικότητα») ώστε η εποχή που αυτό το κόμμα υποσχόταν ότι θα «σχίσει τα μνημόνια» και θα φέρει ριζοσπαστικές αλλαγές μοιάζει μακρινή ανάμνηση. Αυτό το κλίμα ευφορίας των πρώτων βδομάδων της «πρώτης φορά αριστερά» μεταφέρει ο James K. Galbraith στο βιβλίο του Καλώς όρισες στην μαρτυρική αρένα - Το δηλητηριασμένο δισκοπότηρο των μνημονίων. Ο συγγραφέας στενός φίλος και σύμβουλος του Γιάνη Βαρουφάκη στην θητεία του στο υπουργείο Οικονομικών, παρουσιάζει μέσα από μία σειρά άρθρων και εμπιστευτικών επιστολών την άποψή του για την οικονομική κρίση στην Ελλάδα και την εμπειρία του από τις διαπραγματεύσεις της ελληνικής πλευράς με την τρόικα, το πρώτο εξάμηνο της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝ.ΕΛ. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί η αναφορά στο μυστικό «Σχέδιο Χ» ,το πλάνο έκτακτης ανάγκης, την προετοιμασία του οποίου ανέθεσε o Βαρουφάκης στον Galbraith και με την αποκάλυψή του ξέσπασε θύελλα στον ελληνικό τύπο.

Αντίστοιχος, ίσως και μεγαλύτερος θόρυβος ξέσπασε από τη δεξιά το καλοκαίρι με αφορμή και το βιβλίο του Γιάνη Βαρουφάκη, Ανίκητοι ηττημένοι - Για μια ελληνική άνοιξη μετά από ατελείωτους μνημονιακούς χειμώνες. Η ΝΔ βρήκε την ευκαιρία να ουρλιάξει για τους «τυχοδιωκτισμούς» και τους «ερασιτεχνισμούς» των πρώτων μηνών της κυβέρνησης όταν υπουργός Οικονομικών ήταν ο Βαρουφάκης. Το βιβλίο είναι μια αφήγηση των διαπραγματεύσεων στο Γιουρογκρουπ εκείνους τους μήνες του 2015. Βέβαια στις σελίδες του δεν ξετυλίγονται οι «τυχοδιωκτισμοί» του Τσίπρα και του Βαρουφάκη, αλλά οι αυταπάτες του ίδιου και της κυβέρνησης που ανήκε ότι μπορεί να υπάρχει έντιμος συμβιβασμός με την ΕΕ και τους καπιταλιστές.

Απαραίτητο για αυτή τη συζήτηση βέβαια είναι το συλλογικό “Ο Ελληνικός Καπιταλισμός, η Παγκόσμια Οικονομία και η Κρίση” για να μην χάνουμε το νήμα από τα πραγματικά αίτια της κρίσης του συστήματος.

Παράλληλα με τις μάχες που δίνει η εργατική τάξη κι η νεολαία ενάντια στην κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ η συζήτηση για τα αίτια της «κωλοτούμπας» δεν έχει κοπάσει. Ο Βασίλης Ασημακόπουλος μας θυμίζει ότι η πορεία του ΣΥΡΙΖΑ έχει προηγούμενο, την πορεία του ΠΑΣΟΚ. Το βιβλίο του Πρώτη φορά Αριστερά Αντιθέσεις, αντιφάσεις, εσωτερικές συγκρούσεις στο ΠΑΣΟΚ την περίοδο 1974-1990 παρουσιάζει με ένα πλούτο τεκμηρίων και πληροφοριών την πορεία του ΠΑΣΟΚ από τις ριζοσπαστικές διακηρύξεις της 3 Σεπτέμβρη στις νεοφιλελεύθερες επιθέσεις της δεκαετίας του ’90. Η συζήτηση πάνω στο τι είδους τελικά κόμμα ήταν, όχι μόνο παραμένει ανοιχτή για τέταρτη συνεχή δεκαετία, αλλά διατηρεί ζωντανή την επικαιρότητά της. Και είναι μια συζήτηση αναγκαία στην Αριστερά, όχι τόσο για να εντοπίσει κανείς, επιχαίροντας ή καταγγέλλοντας τις διαφορές ή ομοιότητές του με τον ΣΥΡΙΖΑ, όσο για να μπορέσει να υπάρξει μια αποτελεσματική στρατηγική και τακτική απέναντι στην κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ.

Η κρίση της ΕΕ και όλες οι εμπειρίες των τελευταίων χρόνων έχουν πυροδοτήσει ένα μεγάλο ρεύμα αμφισβήτησης της ίδιας και των αξιώσεών της ότι αποτελεί ένα «κοινό σπίτι» των λαών της, πέρα και πάνω από ανταγωνισμούς και εθνικισμούς. Για παράδειγμα ο ιστορικός Χρήστος Χατζηιωσήφ στο βιβλίο του Η Ευρωπαϊκή Ενοποίηση, η Γερμανία και η επιστροφή των εθνικισμών επισημαίνει την ανάδυση του γερμανικού εθνικισμού τις τελευταίες δεκαετίες και αποπειράται μια ανάλυση των αιτιών που οδήγησαν σε αυτήν. Αξίζει να διαβαστεί παρά τα απαισιόδοξα πολιτικά συμπεράσματα του συγγραφέα.

Τον Σεπτέμβρη έφυγε από τη ζωή ο Ίστβαν Μέσαρος, ένας από τους σπουδαιότερους μαρξιστές της σύγχρονης εποχής, μαθητής του Γκ. Λούκατς που συμμετείχε και στην Ουγγρική Επανάσταση του 1956. Το βιβλίο του Η θεωρία του Μαρξ για την Αλλοτρίωση που εκδόθηκε στα αγγλικά το 1961 έπαιξε μεγάλο ρόλο στην άνθιση του Μαρξισμού στα χρόνια των εξεγέρσεων και των κινημάτων του Μάη 1968. Επανακυκλοφόρησε στα ελληνικά φέτος. Ο Μέσαρος αναλύει τι σήμαινε αλλοτρίωση για τον Μαρξ, και ακόμα πιο σημαντικό πως σπάει μέσα από τους αγώνες των εργατών. Το 2017 συμπληρώθηκαν 150 χρόνια από τη δημοσίευση του Πρώτου Τόμου του Κεφαλαίου του Μαρξ και στον Μέσαρος χρωστάμε κάποιες από τις πιο πολύτιμες συμβολές στην «ανακάλυψη» της επαναστατικής και χειραφετικής ουσίας του έργου του Μαρξ.

Το βιβλίο του Άλεξ Καλλίνικος Οι Επαναστατικές Ιδέες του Καρλ Μαρξ αποτελεί την καλύτερη εισαγωγή στο συνολικότερο έργο του Μαρξ, ενώ μια πιο προχωρημένη συμβολή μπορούμε να βρούμε στο βιβλίο του Άλεξ Καλλίνικος Η Αποκρυπτογράφηση του Κεφάλαιου που είναι απαραίτητο διάβασμα στα 150 χρόνια από το Κεφάλαιο του Μαρξ.

Τα 100 χρόνια από την Ρώσικη Επανάσταση ήταν βέβαια η επέτειος που επισκίασε όλες τις άλλες τη χρονιά που πέρασε κι η συζήτηση για τα αίτια, και την πορεία της συνεχίζεται και θα συνεχιστεί. Ο άγγλος ιστορικός Ε.Χ Καρ έχει αφήσει ένα μεγάλο έργο για την επανάσταση και τη μετεπαναστατική Ρωσία, όπως η τρίτομη ιστορία της ΕΣΣΔ. Φέτος κυκλοφόρησε στα ελληνικά η Μικρή Ιστορία της Ρώσικης Επανάστασης. Είναι μια πολύ καλή εισαγωγή για να αποκτήσει κανείς μια συνολική εικόνα για την πορεία της Ρώσικης Επανάστασης από την έκρηξή της το Φλεβάρη του 1917 μέχρι και την πλήρη επιβολή του σταλινικού καθεστώτος στην ΕΣΣΔ το 1929. Στο ερώτημα “Πώς Χάθηκε η Ρώσικη Επανάσταση” απαντάει η έκδοση του Μαρξιστικού Βιβλιοπωλείου που συγκεντρώνει σχετικά κείμενα του Κρις Χάρμαν, του Άλεξ Καλλίνικος και του Πάνου Γκαργκάνα.

• Μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα για αυτά τα βιβλία στις σελίδες βιβλιοκριτικής του περιοδικού Σοσιαλισμός από τα κάτω στα τεύχη του 2017. (http://ergatiki.gr/article.php?id=17586&issue=1304)

39 χρόνια από την πρώτη απεργία στο ποδόσφαιρο

γράφει ο Νάσος Μπράτσος

Συμπληρώθηκαν 40 χρόνια από τον Οκτώβριο του 1976 που εγκρίθηκε το καταστατικό του Πανελλήνιου Συνδέσμου Αμειβομένων Ποδοσφαιριστών – ΠΣΑΠ, αλλά και 39 από την πρώτη απεργία στο ποδόσφαιρο, ένα χρόνο μετά, το Δεκέμβρη του 1977.

Στο πολιτικό επίπεδο, η δικτατορία που είχε προηγηθεί είχε κάνει ωμές παρεμβάσεις στο ποδόσφαιρο, προσπαθώντας να το χρησιμοποιήσει για την προβολή της. Διορισμοί στρατιωτικών στις διοικήσεις ομάδων, πιέσεις για αποτελέσματα που θα «διευκόλυναν» ομάδες που προωθούσε το καθεστώς, υποχρεωτικές διαλύσεις σωματείων και συγχωνεύσεις με το ζόρι ήταν στην ημερήσια διάταξη, ώστε να διευκολυνθούν συγκεκριμένα σωματεία και περιοχές, έναντι άλλων, ειδικά όσων είχαν αντιδικτατορικά στοιχεία στις διοικήσεις τους. Για παράδειγμα ο Εργοτέλης που στις 6 Αυγούστου 1966 είχε κάνει συναυλία με το Μίκη Θεοδωράκη, χαρακτηρίστηκε από τη χούντα του 1967 – 1974, «ως σωματείο που δρα αντεθνικώς» και κυνηγήθηκε άγρια.

Επίσης, αν και στην πραγματικότητα υπήρχαν επαγγελματικές απαιτήσεις από τους ποδοσφαιριστές, μόνο οι κορυφαίοι εξασφάλιζαν σαν δώρο κάποιο διορισμό στο δημόσιο, κατά κανόνα στην αστυνομία, ώστε να τρέχει ο μισθός, συν τις όποιες απολαβές από την ομάδα.

Στο έδαφος της εργασιακής ανασφάλειας και της οικονομικής πενίας για τους πολλούς, άνθισε και επεκτάθηκε η μάστιγα της δωροδοκίας, από την αντίληψη των διοικήσεων για νίκη με κάθε τρόπο και κάθε μέσο.

Χιλιάδες σελίδες αθλητικού Τύπου της εποχής αναφέρονταν σε «ανθοδέσμες», κουτιά με γλυκά, σημαδιακές κινήσεις εντός του αγωνιστικού χώρου, που έδειχναν ότι είχε γίνει η συνεννόηση.

Ο ΠΣΑΠ θέλησε να προωθήσει διαδικασίες εκδημοκρατισμού στο ποδόσφαιρο στο διοικητικό – θεσμικό του σκέλος και να αντιμετωπίσει τα εργασιακά προβλήματα των ποδοσφαιριστών και βεβαίως να σταματήσει τις δωροδοκίες.

Σημαντικό ρόλο έπαιξαν ποδοσφαιριστές που είχαν ήδη διανύσει το μεγαλύτερο μέρος της επαγγελματικής τους διαδρομής, ήταν γνωστοί στο ευρύ κοινό, πέρναγαν πιο εύκολα το μήνυμα και δεν τους φόβιζε μία αντίδραση των παραγόντων των διοικήσεων των ομάδων.

Έτσι παίκτες όπως ο Δομάζος, ο Αντωνιάδης, ο Παπαϊωάννου, ο Καμάρας, ο Λεβέντης, ο Μάλλιαρης, ο Μπαλάφας και αρκετοί άλλοι βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή της μάχης για την ίδρυση και το ρίζωμα του ΠΣΑΠ.

Επόμενο ήταν να βρεθούν στο στόχαστρο των διοικούντων τις ομάδες, αλλά και του αθλητικού Τύπου, που ήταν συνδεδεμένος με τα συμφέροντα αυτά. Στον αντίποδα οι φίλαθλοι στήριξαν τον ΠΣΑΠ.

Δύο μεγάλες απεργίες έγιναν τους Δεκέμβρηδες του 1977 (11 Δεκεμβρίου) και του 1979 και ορισμένες ομάδες επιχείρησαν να τις σπάσουν πιέζοντας αρκετούς ποδοσφαιριστές ώστε να αγωνιστούν, ενώ χρησιμοποιήθηκαν και ερασιτέχνες από τις τότε υποδομές των σωματείων. Το αποτέλεσμα ήταν μερικές απεργοσπαστικές παρωδίες αγώνων.

Διώξεις

Ακολούθησαν διώξεις σε βάρος των πρωτεργατών με «πάγωμα» των συμμετοχών τους, «δυσμενείς μεταθέσεις» στις εξέδρες και τους πάγκους, λύσεις συμβολαίων – αποδεσμεύσεις, δυσκολίες να βρουν ομάδα για μεταγραφή, κλπ. Η κλασσική εκδικητική συμπεριφορά της εργοδοσίας έναντι των απεργών.

Με τα χρόνια ο ΠΣΑΠ μαζικοποιήθηκε, ρίζωσε, έγινε αποδεκτή η δράση του, περιόρισε τα φαινόμενα των δωροδοκιών, πέρασε αντιλήψεις συναδελφικής συμπεριφοράς στο μεγαλύτερο μέρος των μελών του, αντί της προηγούμενης κατάστασης που θύμιζε μονομάχους σε ρωμαϊκή αρένα και έκανε σημαντικά βήματα κατοχύρωσης εργασιακών δικαιωμάτων για τους πολλούς που δεν είχαν κερδίσει το «λαχείο» κάποιας σημαντικής μεταγραφής, ώστε να καρπωθούν τα οφέλη της.

Στις μέρες μας με την οικονομική κρίση να χτυπάει όλους τους τομείς, συνεπώς και τον αθλητισμό (επαγγελματικό και ερασιτεχνικό) ο ΠΣΑΠ έχει συνεχώς να αντιμετωπίσει φαινόμενα στάσης πληρωμών, δολίων πτωχεύσεων, παραγραφής χρεών από δεδουλευμένα, μη καταβολής δεδουλευμένων και γενικά όλες τις μεθόδους που συναντά κανείς στο πεδίο της εργασιακής εκμετάλλευσης, εντός και εκτός του χώρου του αθλητισμού. Παράλληλα παρεμβαίνει ενάντια σε φαινόμενα ντοπαρίσματος και ρατσιστικών συμπεριφορών σε αγωνιστικούς χώρους και κερκίδες.

Εργατική Αλληλεγγύη

Δυο προδημοσιεύσεις από το "Έτος Ένα της Ρώσικης Επανάστασης" του Βίκτορ Σερζ, που κυκλοφορεί το Γενάρη από το Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο

(Από το κεφάλαιο 11: Πολεμικός Κομμουνισμός)

Εκπαίδευση, επιστήμη και τέχνη

Ο εμφύλιος πόλεμος μαινόταν επίσης και στο πνευματικό πεδίο. Όταν ο Αλεξάντερ Μπλοκ έγραψε τους Δώδεκα, οι λόγιοι έπαψαν να τον χαιρετούν στο δρόμο. Η σύμπλευση με τους μπολσεβίκους ισοδυναμούσε με όνειδος για τους περισσότερους διανοούμενους. Η Ακαδημία των Επιστημών, σχεδόν στην ολότητά της, απομονώθηκε στον εαυτό της σε μια κατάσταση σκόπιμης εχθρότητας απέναντι στη Σοβιετική κυβέρνηση. Θα περνούσαν χρόνια πριν γίνει δυνατό να υπερνικηθεί ο επίμονος αγώνας του καθηγητικού κατεστημένου στα πανεπιστήμια...

Κάτω από τη διεύθυνση του Λουνατσάρσκι, το Επιτροπάτο της Δημόσιας Εκπαίδευσης ξεκίνησε μια ριζική αναμόρφωση του εκπαιδευτικού συστήματος. Η παλιά δομή με τα κατώτερα σχολεία για το λαό και τα γυμνάσια, ουσιαστικά, για την αστική τάξη, αντικαταστάθηκε από το ενιαίο σχολείο εργασίας· η παλιά ύλη των μαθημάτων που εκπαίδευε υπηκόους του Τσάρου και πιστούς της Ορθόδοξης Εκκλησίας, αντικαταστάθηκε από μια ύλη, φτιαγμένη αναγκαστικά πρόχειρα, που ήταν αντι-θρησκευτική, σοσιαλιστική και βασισμένη στον εκπαιδευτικό ρόλο της εργασίας –ο σκοπός ήταν να εκπαιδεύσουν παραγωγούς που θα είχαν ένα συνειδητό ρόλο στην κοινωνία. Έγιναν σχέδια για να συγχωνευθούν τα σχολεία και τα εργαστήρια. Για να εφαρμόσουν την ισότητα των φύλων ήδη από την παιδική ηλικία, εισήχθη η συνδιδασκαλία [αγοριών και κοριτσιών]. Όμως τα πάντα έπρεπε να οργανωθούν από την αρχή. Τα παλιά σχολικά βιβλία άξιζαν μόνο για κάψιμο. Ένα μεγάλο ποσοστό δασκάλων αντιστάθηκε, σαμποτάρισε, αρνήθηκε να καταλάβει και περίμενε την πτώση του μπολσεβικισμού. Τα σχολεία είχαν πλήρη έλλειψη υλικών: χαρτί, βιβλία ασκήσεων, μολύβια, πέννες, όλα έλειπαν. Πεινασμένα παιδιά με κουρέλια μαζεύονταν το χειμώνα γύρω από μια σομπίτσα στη μέση της τάξης και τα έπιπλα της αίθουσας κατέληγαν συχνά για καυσόξυλα προκειμένου να τα ανακουφίσουν κάπως από την παγωνιά· για τέσσερα παιδιά υπήρχε ένα μολύβι· και οι δασκάλες τους πεινούσαν.

Παρά την απίστευτη δυστυχία, δόθηκε μια θαυμάσια ώθηση στη δημόσια εκπαίδευση. Ήταν τόση η δίψα για μάθηση σε ολόκληρη τη χώρα που φτιάχτηκαν παντού καινούργια σχολεία, μαθήματα για ενήλικες, πανεπιστήμια και τμήματα για εργάτες. Αμέτρητες πρωτοβουλίες έδωσαν τη δυνατότητα να δοκιμαστούν πρωτοφανέρωτοι, απολύτως ανεξερεύνητοι τομείς της μάθησης. Ιδρύθηκαν σχολεία για τα καθυστερημένα παιδιά· ιδρύθηκαν νηπιαγωγεία· τα εργατικά τμήματα και οι εξειδικευμένες σειρές μαθημάτων έδωσαν τη δυνατότητα στους εργάτες να αποκτήσουν γνώσεις δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης· και λίγο μετά ξεκίνησε η κατάκτηση των πανεπιστημίων. Επίσης, την ίδια περίοδο τα μουσεία εμπλουτίστηκαν από τις κατασχέσεις των ιδιωτικών συλλογών: εξαιρετική ακεραιότητα και επιμέλεια χαρακτήρισαν την απαλλοτρίωση των καλλιτεχνικών θησαυρών. Κανένα έργο, οποιασδήποτε αξίας δεν χάθηκε. Εκείνες τις ταραγμένες μέρες, ένας αριθμός πολύτιμων συλλογών (ιδιαίτερα εκείνες του μουσείου Ερμιτάζ), χρειάστηκε να απομακρυνθούν: όλες έφτασαν στους προορισμούς τους με ασφάλεια. Για να διατηρήσουν στη ζωή τα επιστημονικά εργαστήρια χρειάστηκε ηρωικός αγώνας. Συμμετέχοντας στις στερήσεις της κοινότητας, κάνοντας τις προμήθειες με το δελτίο, χωρίς φωτισμό ή (τον χειμώνα) χωρίς καύσιμα και νερό, οι λόγιοι όλων των πολιτικών πεποιθήσεων σχεδόν πάντοτε συνέχιζαν τη δουλειά τους.

Κάθε βράδυ τα θέατρα, που είχαν εθνικοποιηθεί, παρουσίαζαν το συνηθισμένο πρόγραμμά τους, όμως σε ένα διαφορετικό ακροατήριο. Τα μπαλέτα, που κάποτε έδιναν παραστάσεις για την ψυχαγωγία της αριστοκρατίας, που τώρα εξέλιπε, έδιναν παραστάσεις εν μέσω της περιόδου της τρομοκρατίας· στα θέατρα με τους χρυσούς θόλους συνωστίζονταν εργάτες και εργάτριες, νεαροί κομμουνιστές, με τα κεφάλια τους ξυρισμένα για προστασία από τους ψύλλους που ήταν φορείς του τύφου, και Κόκκινους στρατιώτες που ήταν σε άδεια από το μέτωπο. Και ο Σαλιάπιν, με την ίδια αξέχαστη φωνή που εκτελούσε δυνατά το Ο Θεός σώζοι τον Τσάρο τα παλιά χρόνια, τραγουδούσε τώρα Το τραγούδι του εργάτη στους συνδικαλιστές που ήταν ανάμεσα στο ακροατήριο.

(Από το κεφάλαιο 6: Η ανακωχή και η μεγάλη περιχαράκωση)

Η Λευκή τρομοκρατία στη Φινλανδία

...Η αποφασιστική μάχη δόθηκε στο Ταβαστέχους, ανάμεσα στο Τάμμερφορς και το Ελσίνκι. Γύρω στις 20.000 με 25.000 Κόκκινοι συνέκλιναν σε αυτό το σημείο πιεζόμενοι από το βορρά από τον Μάνερχαϊμ και από το νότο από τον φον ντερ Γκολτς. Η υποχώρησή τους προς τα ανατολικά αποκόπηκε. Παρά τις αντίθετες διαταγές από τους διοικητές τους, κουβαλούσαν μαζί τους τις οικογένειές τους και τα λιγοστά υπάρχοντά τους. Ήταν περισσότερο η προσφυγιά ενός ολόκληρου πληθυσμού παρά η πορεία ενός στρατού. Ικανή να μετατραπεί ανά πάσα στιγμή σε ένα χάος από φυγάδες, αυτή η μάζα δύσκολα μπορούσε να κάνει ελιγμούς. Τα θραύσματα από τις οβίδες των Λευκών σάρωναν τα πάντα. Όταν περικυκλώθηκαν, πολέμησαν ηρωικά για δυο μέρες πριν παραδοθούν. Κάποιες χιλιάδες ξέφυγαν προς τα ανατολικά. Την παράδοση ακολούθησε η σφαγή, όπου η εκτέλεση των τραυματιών ήταν κανόνας. Απέμειναν 10.000 αιχμάλωτοι που φυλακίστηκαν στο Ριιχιμάκι. Στις 12 Μάη έπεσε το Βιιπούρι. Κάποιες χιλιάδες Κοκκινοφρουροί βρήκαν άσυλο στη Ρωσία. 

Οι νικητές έσφαξαν τους νικημένους. Είναι γνωστό ήδη από την αρχαιότητα ότι οι εμφύλιοι είναι οι πιο τρομεροί πόλεμοι. Δεν υπάρχουν πιο φονικές ή αποτρόπαιες νίκες από αυτές που τις κερδίζουν οι τάξεις των ιδιοκτητών. Από τότε που η γαλλική μπουρζουαζία έπνιξε σε λουτρό αίματος την Κομμούνα του Παρισιού, ο κόσμος δεν είχε δει κάτι που να συγκρίνεται σε τρόμο με αυτό που συνέβη στη Φινλανδία. Από την αρχή του εμφυλίου πολέμου, «στη ζώνη κυριαρχίας των Λευκών, η συμμετοχή σε εργατική οργάνωση σήμαινε σύλληψη και αν είχες κάποιο αξίωμα ευθύνης σ’ αυτές, σήμαινε εκτέλεση». Οι σφαγές των σοσιαλιστών έφτασαν σε τέτοιο σημείο που οι άνθρωποι άρχισαν να συνηθίζουν και να τις θεωρούν δεδομένες. Στο Κούμεν, όπου 43 Κοκκινοφρουροί έπεσαν στη μάχη , σχεδόν 500 άτομα εκτελέστηκαν αργότερα. Υπήρχαν «εκατοντάδες» εκτελεσμένοι στο Κότκα, μια πόλη 13.000 χιλιάδων κατοίκων. «Ούτε καν τους ρώτησαν τα ονόματά τους, αλλά τους έβγαλαν έξω κατά ομάδες». Στη Ράουμα, σύμφωνα με τις αστικές εφημερίδες, «μέχρι και 500 αιχμάλωτοι που συνελήφθησαν στις 15 του μηνός μπορεί να τιμωρήθηκαν όπως τους άξιζε». Στις 14 Απρίλη διακόσιοι Κοκκινοφρουροί εκτελέστηκαν στη συνοικία Τούλο του Ελσίνκι… «Οι Κόκκινοι κυνηγήθηκαν από σπίτι σε σπίτι. Πολλές γυναίκες ήταν ανάμεσα στα θύματα». Στο Σβέαμποργκ οι δημόσιες εκτελέσεις έλαβαν χώρα την Κυριακή της Αγίας Τριάδας. Κοντά στο Λαχτί, όπου χιλιάδες αιχμαλωτίστηκαν από τους Λευκούς, «τα πολυβόλα δούλευαν πολλές ώρες καθημερινά… Σε μια μέρα κάπου διακόσιες γυναίκες εκτελέστηκαν με σφαίρες διασποράς –κομμάτια σάρκας σκορπίστηκαν προς όλες τις κατευθύνσεις…» Στο Βιιπούρι έβαλαν 600 Κοκκινοφρουρούς σε τρεις σειρές κατά μήκος της τάφρου του φρουρίου και τους εκτέλεσαν με τα πολυβόλα εν ψυχρώ. Ανάμεσα στους διανοούμενους που δολοφονήθηκαν μπορούμε να αναφέρουμε τον εκδότη της εφημερίδας Σοσιαλδημοκράτης, Γιούκο Ραΐνιο, και τον συγγραφέα Ιρμάρι Ρανταμάλα που, καθώς τον μετέφεραν με βάρκα στον τόπο εκτέλεσης, «πήδησε από τη βάρκα σε μια προσπάθεια να πνιγεί. Το παλτό του τον εμπόδισε να βυθιστεί και οι Λευκοί τον σκότωσαν μέσα στο νερό». Δεν υπάρχουν στοιχεία για τον αριθμό των δολοφονημένων –οι εκτιμήσεις μιλούν για έναν αριθμό ανάμεσα στις δέκα και τις είκοσι χιλιάδες.

Υπάρχει όμως ένας επίσημος αριθμός για τον αριθμό των Κόκκινων αιχμαλώτων σε στρατόπεδα συγκέντρωσης: 70.000... Η αστική τάξη έδειξε ενδιαφέρον για κάποιο διάστημα για το ενδεχόμενο να εξάγει τους φυλακισμένους της προκειμένου να ενισχύσει με ανθρώπινο δυναμικό τη Γερμανία. Ένας νόμος που ψηφίστηκε έδινε τη δυνατότητα να μεταφέρονται στο εξωτερικό όσοι είχαν καταδικαστεί σε καταναγκαστική εργασία. Η Γερμανία, με μειωμένο πληθυσμό λόγω του πολέμου, θα αντάλλαζε χημικά και μεταλλικά προϊόντα με την εργατική δύναμη καταδίκων. Η εφαρμογή αυτού του σχεδίου αποφεύχθηκε από τη Γερμανική Επανάσταση. 

Η εκκαθάριση της φινλανδικής κοινωνίας συνεχίστηκε επί μήνες σε όλα τα πεδία. Στις 16 Μάη εκδόθηκαν εντάλματα σύλληψης εναντίον όλων των πρώην Σοσιαλδημοκρατών βουλευτών που ζούσαν ακόμα στη χώρα. (Οι επαναστάτες είχαν είτε χαθεί είτε δραπετεύσει μέχρι τότε). Τρεις από αυτούς ειπώθηκε ότι «αυτοκτόνησαν» στη φυλακή τη νύχτα της 2 Ιούλη. Ακόμα δέκα καταδικάστηκαν σε θάνατο... «Πολλοί από τους καταδικασμένους», γράφει ο Κατάγια, «ανήκαν σε εκείνον τον τύπο του Σοσιαλδημοκράτη που, με όλη τη μαστοριά του προδότη του σοσιαλισμού, είχε περάσει όλη του τη ζωή υπηρετώντας την αστική κοινωνία. Η μπουρζουαζία έπαιρνε εκδίκηση στα τυφλά». Ήταν συνηθισμένο για τη Λευκή τρομοκρατία να χτυπά αδιάκριτα τους ρεφορμιστές –τους οποίους η θριαμβεύτρια αστική τάξη δεν χρειαζόταν πια– και τους επαναστάτες. 

Φαίνεται ότι δεν είναι υπερβολή να δηλώσουμε ότι ο συνολικός αριθμός των φινλανδών εργατών που έπεσαν θύματα της Λευκής τρομοκρατίας (είτε σκοτώθηκαν είτε φυλακίστηκαν για μεγάλο χρονικό διάστημα) ήταν πάνω από 100.000: περίπου το ένα τέταρτο του προλεταριάτου. «Όλοι οι οργανωμένοι εργάτες είτε έχουν εκτελεστεί είτε φυλακιστεί», έγραψε μια ομάδα φινλανδών κομμουνιστών στις αρχές του 1919. Αυτό το γεγονός μας επιτρέπει να βγάλουμε ένα σημαντικό θεωρητικό συμπέρασμα για τη φύση της Λευκής τρομοκρατίας, το οποίο έχει επιβεβαιωθεί από τότε με την εμπειρία της Ουγγαρίας, της Ιταλίας, της Βουλγαρίας κλπ. Η Λευκή τρομοκρατία δεν μπορεί να ερμηνευθεί με τον παροξυσμό της μάχης, τη βιαιότητα του ταξικού μίσους ή με κανέναν άλλο ψυχολογικό παράγοντα. Η ψύχωση του εμφυλίου πολέμου παίζει έναν καθαρά δευτερεύοντα ρόλο. Η τρομοκρατία είναι στην πραγματικότητα αποτέλεσμα υπολογισμού και ιστορικής αναγκαιότητας. Η νικήτριες τάξεις των ιδιοκτητών έχουν πλήρη συνείδηση ότι μπορούν να εξασφαλίσουν την κυριαρχία τους στον απόηχο μιας κοινωνικής μάχης μόνο με το να προκαλέσουν στην εργατική τάξη ένα λουτρό αίματος, αρκετά σκληρό ούτως ώστε να την εξασθενήσει για τις επόμενες δεκαετίες. Και από τη στιγμή που αυτή η τάξη είναι κατά πολύ μεγαλύτερη αριθμητικά από ό, τι οι πλούσιες τάξεις, ο αριθμός των θυμάτων πρέπει να είναι πολύ μεγάλος. 

Η ολοκληρωτική εξόντωση όλων των πρωτοπόρων και συνειδητών στοιχείων του προλεταριάτου είναι, εν ολίγοις, ο ορθολογικός στόχος της Λευκής τρομοκρατίας. Με αυτήν την έννοια, μια χαμένη επανάσταση –ανεξάρτητα από το σκοπό της– θα κοστίζει πάντα στο προλεταριάτο πολύ περισσότερο από μια νικηφόρα επανάσταση, άσχετα από το πόσες θυσίες και δυσκολίες απαιτεί η δεύτερη. 

Ακόμα μια παρατήρηση. Οι σφαγές στη Φινλανδία συνέβησαν τον Απρίλη του 1918. Μέχρι τότε η ρωσική επανάσταση είχε δείξει κυριολεκτικά παντού μεγάλη επιείκεια απέναντι στους εχθρούς της. Δεν είχε χρησιμοποιήσει την τρομοκρατία. Επισημάναμε κάποια λίγα αιματηρά επεισόδια στον εμφύλιο πόλεμο στο Νότο, αλλά αυτά ήταν η εξαίρεση. Η νικήτρια αστική τάξη ενός μικρού έθνους [της Φινλανδίας] το οποίο κατατάσσεται ανάμεσα στις πιο φωτισμένες κοινωνίες της Ευρώπης ήταν η πρώτη που υπενθύμισε στο ρωσικό προλεταριάτο ότι το Ουαί τοις ηττημένοις! είναι ο πρώτος νόμος του κοινωνικού πολέμου.

Tαινιοθήκη της Ελλάδας: Αφιέρωμα στον Φασμπίντερ

Από τις 8 Δεκεμβρίου μέχρι τις 21 Δεκεμβρίου, στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος και στην αίθουσα του Ινστιτούτου Goethe παρουσιάζεται ένα πλούσιο πανόραμα από το τεράστιο έργο του Ράινερ Βέρνερ Φασμπίντερ, μαζί με δυο σχετικά ντοκιμαντέρ.

«Ράινερ Βέρνερ Φασμπίντερ και ξερό ψωμί». Με αυτούς τους στίχους ένα παλιό τραγουδάκι σατίριζε την «υψηλή κουλτούρα» της εποχής σε αντιπαράθεση με τη λαϊκή τέχνη. Δεν θα μπορούσε να βρει πιο ατυχές παράδειγμα από το σινεμά του Φασμπίντερ, του Γερμανού κινηματογραφιστή που μέχρι τον θάνατό του σε ηλικία 37 χρονών γύρισε 44 ταινίες, 15 τηλεοπτικές σειρές και 15 θεατρικά έργα, μέσα σε έναν παροξυσμό δημιουργικότητας αλλά και αγανάκτησης για τη χώρα του, την κοινωνία της και την πολιτική κατάσταση μετά τον Παγκόσμιο πόλεμο.

Οι ταινίες του Φασμπίντερ δεν είναι «κουλτουριάρικες», ούτε δυσνόητες, είναι όμως στενάχωρες, αγενείς –σε σημείο ύβρεως, προκλητικές και φορτισμένες συναισθηματικά. Όπως πολλοί ριζοσπάστες δημιουργοί, ο Φασμπίντερ δούλεψε πάνω σε υπάρχοντα κινηματογραφικά είδη που είχε γεννήσει η βιομηχανία του Χόλυγουντ και ανατρέποντάς τα προσπάθησε να παραγάγει μια νέα μορφή πολιτικοποιημένου κινηματογράφου. Όμως δεν τον ενδιέφερε να κάνει ένα άμεσο πολιτικό μανιφέστο. Το είδος που τον τράβηξε ήταν το χολιγουντιανό μελόδραμα με γυναίκες στον κεντρικό ρόλο.

Γυναίκες

Οι ηρωίδες του είναι γυναίκες –νοικοκυρές, μητέρες, ερωμένες- που ενώ συνήθως ζουν σε περιβάλλον αποστειρωμένης αφθονίας, γίνονται θύματα βίας και χειραγώγησης. Ήταν η δική του διαμαρτυρία για την μεταπολεμική Γερμανία του κομφορμισμού και της συντήρησης, της υποταγής στον Αμερικανικό ιμπεριαλισμό και της λήθης σε σχέση με το ναζιστικό παρελθόν. Έτσι γεννήθηκε το δικό του πολιτικοποιημένο μελόδραμα. Στο «Ο φόβος τρώει τα σωθικά» διασκευάζει μια παλιότερη αμερικανική ταινία, μόνο που τώρα η ηρωίδα είναι μια εξηντάχρονη εργάτρια που τα φτιάχνει με έναν πολύ νεότερο Βορειοαφρικανό μετανάστη (γκασταρμπάιτερ), προκαλώντας τα ήθη της εποχής αλλά και τις δικές της αξίες.

Η καταπίεση βρισκόταν στο κέντρο της δουλειάς του: ο ρατσισμός, ο σεξισμός, οι γκέι και οι τρανς γίνονταν οι δικοί του περιθωριακοί ήρωες, όπως η τρανσέξουαλ Ελβίρα στη «Χρονιά με τα 13 φεγγάρια». Ο ίδιος ήταν ανοιχτά bisexual, αναρχο-αριστερός στα πιστεύω του. Δεν αδιαφορούσε για τη ζωή της εργατικής τάξης. Στην τηλεοπτική σειρά «Οκτώ ώρες δεν κάνουν μια μέρα» μιλάει για την προλεταριακή καθημερινότητα. Η πρόσφατη ιστορία της Γερμανίας ήταν μια εμμονή πάνω στην οποία γύρισε πολύ δυνατές ταινίες όπως «Η γυναίκα του σταθμάρχη», «Ο γάμος της Μαρίας Μπράουν», η «Λιλι Μαρλέν». Η γκάμα του έργου του ήταν τεράστια. Το «Μπερλίν Αλαξάντερπλατζ» γνώρισε διεθνή επιτυχία, το ίδιο και ο «Καυγατζής» (Querelle), βασισμένο σε έργο του Ζενέ. Πέθανε στο αποκορύφωμα της δημιουργικότητας, ενώ ετοίμαζε μια ταινία για τη Ρόζα Λούξεμπουργκ.

Εβδομήντα χρόνια από τη γέννησή του, μέσα στην πιο μεγάλη κρίση του Ευρωπαϊκού οικοδομήματος, οι ταινίες του Φασμπίντερ δεν είναι ξερό ψωμί, αλλά το αλάτι της γης.

INFO: Θα δημοσιευτεί αναλυτικό πρόγραμμα προβολών. Το αφιέρωμα γίνεται σε συνεργασία με το φεστιβάλ «Νύχτες πρεμιέρας» και το τμήμα ΜΜΕ του ΕΚΠΑ.

πηγή

Συνέντευξη με τον Βασίλη Κουκαλάνι: Για την «Πλατεία Αμερικής», την ειδική μνεία, τα ανοιχτά σύνορα, την υποδοχή της ταινίας στα διεθνή φεστιβάλ

Μίλησέ μας για την «Πλατεία Αμερικής»

Ο σκηνοθέτης Γιάννης Σακαρίδης διάβασε τη νουβέλα του Γιάννη Τσίρμπα “Η Βικτώρια δεν υπάρχει”. Μια νουβέλα που δεν έχει γραμμικότητα στο χρόνο πηγαίνει από πριν από τη χούντα, μετά τη χούντα και ξανά πίσω. Βιώματα της γειτονιάς και των αλλαγών της. Ο Γιάννης πήρε κομμάτια και χαρακτήρες απ' αυτό και τα ανέπτυξε μαζί με τον Τσίρμπα φτιάχνοντας το σενάριο. Ο χαρακτήρας του Τάρεκ του Σύριου πρόσφυγα αναπτύχθηκε στη συνέχεια. Η ταινία είναι τα οδοιπορικά τριών ανθρώπων που συναντιούνται σε κάποιες φάσεις. Έτσι και αλλιώς οι δύο είναι παιδικοί φίλοι. Ο Νάκος και ο Μπίλης που μεγάλωσαν στην ίδια πολυκατοικία και τώρα βλέπουν τη γειτονιά τους να αλλάζει.

Πρόκειται κατά την άποψή μου για μια αντιρατσιστική ταινία παρόλο που παρουσιάζει τον Νάκο να φτάνει σε σημεία ακραίου ρατσισμού. Αυτός ο άνθρωπος είναι 38 χρονών, ζει με τους συνταξιούχους γονείς του, είναι άνεργος δεν έχει καμιά προοπτική στη ζωή του, είναι πλήρως περιθωριοποιημένος. Και εδώ έρχεται στην ουσία η αντιρατσιστική πλευρά της ταινίας. Ο ρατσισμός δεν είναι εγγενές στοιχείο του ανθρώπου, κανένας δεν γεννιέται ρατσιστής.

Το άλλο αντιρατσιστικό στοιχείο της ταινίας είναι η παρουσία του Σύριου πρόσφυγα. Ο Τάρεκ είναι ένας λιποτάκτης του Συριακού στρατού ο οποίος αποφασίζει να κρυφτεί και να το σκάσει. Έχει λεφτά. Είναι ένας σχετικά μορφωμένος άνθρωπος, που έχει πολεμήσει στο παρελθόν, με σημαντικές εμπειρίες στη ζωή του. Είναι με την μικρή του κόρη 9 χρονών. “Το Αλέπο μπορεί να μην το ξαναδεί ποτέ”, λέει σε ένα σημείο της ταινίας. Θέλει να πάει στο Βερολίνο γιατί έχει κάποιους συγγενείς όχι πρώτου βαθμού ώστε να δικαιολογούν τη δυνατότητα μετεγκατάστασης. Η ταινία, με γυρίσματα ακόμα και στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Ελληνικού έχει γέλιο αλλά παρουσιάζει μια σκληρή πραγματικότητα.

Με την «Πλατεία Αμερικής» βρέθηκες υποψήφιος για το βραβείο Α' Αντρικού Ρόλου στη Θεσσαλονίκη και τελικά κατάφερες να κερδίσεις ειδική μνεία. Πώς το είδες όλο αυτό;

Και οι τρεις αντρικοί χαρακτήρες (Γιάννης Στάνκογλου, Μάκης Παπαδημητρίου) του έργου ήμασταν υποψήφιοι. Τελικά το βραβείο το μοιράστηκαν τρεις Φινλανδοί. Η ειδική μνεία έχει μια ιδιαιτερότητα γιατί σημαίνει πως κάτσανε και το συζήτησαν πολύ. Όταν συνάντησα τον Γ. Σακαρίδη μου είπε πως θα γράψουν ένα ρόλο πάνω μου. Το συζητήσαμε πολύ. Η πραγματικότητα είναι πως ο ρόλος είναι πολύ ιδιαίτερος και μου ταίριαξε γάντι. Και λόγο της καταγωγής μου που κουβαλάω και πόλεμο και φυλάκιση και φυγή. Πιστεύω ότι είχε κάποια στοιχεία που ταιριάξανε και γι' αυτό είμαι πολύ περήφανος και για το ρόλο και για την ταινία συνολικότερα.

Αλλά πιστεύω επίσης πως η μνεία ήταν για το συγκεκριμένο πρόσωπο. Ο Σύριος πρόσφυγας και η επικαιρότητά του. Γιατί μέσα σε αυτή τη σκληρή πραγματικότητα που αντιμετωπίζει εκεί στην πλατεία Αμερικής φέρει ένα βαθύτατο και γνήσιο ανθρωπισμό. Στην ουσία ο Τάρεκ ήρθε να αντιπροσωπεύσει έμμεσα ή άμεσα το προσφυγικό ζήτημα και τους Σύριους πρόσφυγες που βρίσκονται στη χώρα. Δεν υπάρχει το παλιό όνειρο του να πας στην Αμερική της ευμάρειας, το american dream. Αυτή είναι πια η Αμερική για τον Τάρεκ, η “πλατεία Αμερικής”.

Στην τελετή των βραβείων έστειλες το μήνυμα για Ανοιχτά Σύνορα για όλους. Τι σκέφτηκες και ποιες ήταν οι αντιδράσεις;

Στην τελετή δεν ήμουν στη Θεσσαλονίκη, ταξίδευα ήδη για την Καλκούτα στην Ινδία όπου θα παιζόταν η ταινία στο μεγάλο φεστιβάλ κινηματογράφου της πόλης. Όλα αυτά τα είπα με βίντεο που είχα βιντεοσκοπήσει νωρίτερα. Όπως μου είπε μετά ο σκηνοθέτης ήταν η κορυφαία στιγμή των βραβείων με πολύ χειροκρότημα. Αυτό που είπα είναι το αυτονόητο “Σύνορα Ανοιχτά για όλους”. Μίλησα για την Παλαιστίνη, για το Αφγανιστάν, για το Ιράκ μίλησα για όλους τους λαούς που είναι θύματα του πολέμου. Ειδικά ο πόλεμος στη Συρία είναι ένας καιροσκοπικός πόλεμος για τη Δύση η οποία αναμειγνύεται όποτε την συμφέρει και όποτε γουστάρει. Είναι ένας πόλεμος που εμπλέκονται ένας αντιδραστικός εθνικός στρατός και μισθοφόροι εγκληματίες απ' όλες τις μεριές.

Η ταινία έχει μια αξιόλογη Φεστιβαλική παρουσία. Έχει παιχτεί στη Θεσσαλονίκη αλλά και στο Σικάγο, στο Μπουσάν της Ν. Κορέας, στην Καλκούτα. Θες να μας πεις ποια ήταν η αντιμετώπιση;

Το Μπουσάν στην Ν. Κορέα είναι το μεγαλύτερο φεστιβάλ της Ασίας και η αντιμετώπιση ήταν πολύ καλή. Στην Καλκούτα όμως ήταν αποθεωτική σε ένα κατάμεστο σινεμά. Πριν πάμε φοβόμουν πως κάποια πράγματα είναι πολύ ελληνικά και δεν θα τα καταλάβαιναν, όμως γελάσανε ακριβώς με τα ίδια πράγματα.

Σε κάποια στιγμή ο ρατσιστής πάει στο τατουατζίδικο και λέει πως αποφάσισε να κάνει τατού. “Τι θα κάνεις;” το ρωτάει ο φίλος του. “Το συντριβάνι της πλ. Αμερικής”, του απαντάει γιατί οι πρόσφυγες το έχουν μαγαρίσει. Η επόμενη σκηνή τον δείχνει να κάθεται μόνος του δίπλα στο συντριβάνι, και όλο το σινεμά έπεσε από τα γέλια.

Είναι μια άλλη σκηνή που ο Τάρεκ πάει σε ένα μαγαζί στη Σοφοκλέους που είναι μεν παντοπωλείο αλλά πάνω έχει σηματάκι στα μπάνγκλα ότι γίνεται το ντιλ με τα λεφτά για τους διακινητές. Το μαγαζί στην Σοφοκλέους είναι Μπαγκλαντεσιανό. Και στη δυτική Βενγκάλη μιλάνε την ίδια γλώσσα και όταν είδαν τα μπαγκλαντεσιανά βάλανε τα γέλια.

Το ενδιαφέρον ήταν στην συνέντευξη τύπου μετά. Για την ταινία μιλήσαμε πολύ λίγο. Όλοι ρώταγαν και ήθελαν να μάθουν για την κατάσταση στην Ελλάδα. Μου είπαν πως τις μέρες του δημοψηφίσματος όλοι κοίταζαν στις τηλεοράσεις τους την Ελλάδα. Με ρώταγαν συνέχεια. Ποια είναι η κατάσταση τώρα που ο ΣΥΡΙΖΑ τα ξεπούλησε όλα;

πηγή

Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο: Αφιέρωμα στην Οκτωβριανή Επανάσταση

Το 1989, η επέτειος των 200 χρόνων από την αστική Γαλλική Επανάσταση γιορτάστηκε με τυμπανοκρουσίες. Όχι μόνο στη Γαλλία αλλά και διεθνώς χρησιμοποιήθηκε ευρέως από τις κυρίαρχες τάξεις για να υπογραμμίσει την «νίκη» της αγοράς πάνω στο όραμα του σοσιαλισμού, που τάχα σηματοδοτούσε η κατάρρευση των καθεστώτων του κρατικού καπιταλισμού στην Ανατολική Ευρώπη.

Το 2017 είναι η χρονιά που η εργατική τάξη θα μπορέσει να τιμήσει τα εκατό χρόνια από την επέτειο της Οκτωβριανής επανάστασης, απαλλαγμένη από τα νεοφιλελεύθερα σκουπίδια περί «τέλους της Ιστορίας» αλλά και όλες τις αγκυλώσεις και τις σταλινικές διαστρεβλώσεις που κυριαρχούσαν πενήντα χρόνια πριν.

Το Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο θα τιμήσει αυτή την επέτειο με την έκδοση δυο βιβλίων που θα κυκλοφορήσουν για πρώτη φορά σε ελληνική μετάφραση. Πρόκειται για το «Έτος Ένα της Ρώσικης Επανάστασης», γραμμένο από τον Βίκτορ Σερζ και το βιβλίο «Η Μόσχα του Λένιν», από τον Αλφρέντ Ροσμέρ.

Το «Έτος Ένα» καλύπτει την περίοδο από τη νίκη της Επανάστασης του Οκτώβρη μέχρι τον Γενάρη του 1919 και τη ματοβαμμένη καταστολή της «εξέγερσης των Σπαρτακιστών» στο Βερολίνο. Στις σελίδες του βιβλίου ο Σερζ ξεδιπλώνοντας τα γεγονότα παρουσιάζει το πανόραμα της Ρώσικης Επανάστασης και την αγριότητα της αντεπανάστασης.

Στη “Μόσχα του Λένιν”, ο Ροσμέρ καταθέτει τις εμπειρίες του από το 1920 όταν ταξίδεψε στην Ρωσία για να πάρει μέρος στο Δεύτερο Συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς μέχρι και το 1923. Ο Ροσμέρ ήταν από τους πρωταγωνιστές των συζητήσεων και των διεργασιών που έκαναν τόσο πλούσια τη ζωή της Κομιντέρν στην επαναστατική της περίοδο, πριν ο σταλινισμός βάλει ταφόπλακα και στην εσωτερική της ζωή και στην επαναστατική της στρατηγική.

Στο Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο μπορείτε επίσης να βρείτε την εικονογραφημένη νουβέλα «1917 Russia’s red year» σε κείμενο του μαρξιστή ιστορικού Τζον Νιουσιντζερ και σκίτσα του Τιμ Σάντερς. Το κόμικ ακολουθεί τις ζωές της Ναταλίας και του Πέτρου, δύο νέων που ζουν στο επίκεντρο του κυκλώνα της επανάστασης στέλνοντας το μήνυμα ότι οι καθημερινοί άνθρωποι έχουν τη δύναμη να αλλάξουν τον κόσμο (στα αγγλικά, εκδόσεις Βookmarks). Μπορείτε επίσης να βρείτε μια συλλογή από έγχρωμες Αφίσες της Οκτωβριανής Επανάστασης».

Για την ιστορία της, το «Δέκα μέρες που συγκλόνισαν τον κόσμο» (Σύγχρονη Εποχή) και το βιβλιαράκι «Πώς λειτουργούν τα σοβιέτ» (Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο), γραμμένα από τον αμερικάνο δημοσιογράφο Τζων Ρηντ, που πήγε στη Ρωσία σαν ανταποκριτής για να καλύψει την επανάσταση, είναι δύο κλασσικά βιβλία που χρειάζεται να διαβάσει κανείς. Στο δίτομο έργο του Τρότσκι «Η ιστορία της Οκτωβριανής Επανάστασης» (Εκδόσεις Παρασκήνιο), κύριοι πρωταγωνιστές της επανάστασης και της ιστορίας είναι οι κοινωνικές τάξεις και ομάδες, όπου τα πρόσωπα, μεγάλα είτε μικρά, συνδέονται με βαθύτερες, αντικειμενικές τάσεις. Το «Κράτος και επανάσταση» (Σύγχρονη Εποχή) γραμμένο το καλοκαίρι του 1917 από το Λένιν, αναλύει το ρόλο του κράτους στο σύγχρονο καπιταλισμό και ότι ιστορικό καθήκον μιας εργατικής τάξης είναι η ανατροπή του.

Εξαιρετικά χρήσιμες και αναλυτικές για να κατανοήσει κανείς την Οκτωβριανή Επανάσταση είναι οι βιογραφίες (και όχι αγιογραφίες), του Λένιν και του Τρότσκι, γραμμένες από τον σοσιαλιστή επαναστάτη Τόνι Κλιφ (Εκδόσεις Μ.Β).

Ο πρώτος τόμος της βιογραφίας του Λένιν με τίτλο «1896 – 1914, Τα χρόνια της συγκρότησης των Μπολσεβίκων» εξετάζει τις ιδεολογικές, πολιτικές και οργανωτικές μάχες μέσα από τις οποίες διαμορφώθηκε το μπολσεβίκικο κόμμα που το 1917 οδήγησε την επανάσταση στη νίκη. Ο δεύτερος τόμος, «Λένιν 1914 - 1917 - Όλη η εξουσία στα σοβιέτ» αρχίζει με την κατάρρευση της Δεύτερης Διεθνούς στην Ευρώπη με το ξέσπασμα του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και τελείωνει με την πρώτη νικηφόρα εργατική επανάσταση, παρουσιάζοντας τις συγκρούσεις και πολεμικές μέσα στο ίδιο το κόμμα των μπολσεβίκων.

Ο τρίτος τόμος της βιογραφίας καλύπτει τον αγώνα των εργατών στη Ρωσία να χτίσουν ένα εργατικό κράτος σε μια χώρα ρημαγμένη από τις ξένες επεμβάσεις και τον εμφύλιο πόλεμο, την ίδια ώρα που οι Μπολσεβίκοι πάλευαν για να εξαπλώσουν την επανάσταση πέρα από τα σύνορα της Ρωσίας. Το βιβλίο «Κομιντέρν - Η τρίτη διεθνής» (Μ.Β) γραμμένο από τον Ντάνκαν Χάλας παρουσιάζει ακριβώς την οργανωμένη προσπάθεια που έκαναν σε αυτήν την κατεύθυνση οι μπολσεβίκοι. Παρόμοιο σε ουσία με το τρίτομο έργο αλλά αντιστρόφως ανάλογο σε μέγεθος είναι και το βιβλιαράκι τσέπης «Λένιν: Ένας Επαναστατικός Οδηγός» (Μ.Β.) γραμμένο από τον Ian Birchall. Πάνω στην επικαιρότητα του Λένιν το βιβλίο «Κόμμα, τάξη, κίνημα, ο Λένιν στον 21ο Αιώνα» του Πάνου Γκαργκάνα και το συλλογικό έργο «Ο Λένιν σήμερα» (Μ.Β).

Ο πρώτος τόμος της βιογραφίας του Τροτσκι «Τρότσκι 1879-1917: Πρός τον Οκτώβρη» παρουσιάζει την κρίσιμη συμβολή του πρόεδρου του Σοβιέτ της Πετρούπολής -του πρώτου εργατικού συμβουλίου- κατά τη διάρκεια της Ρώσικης Επανάστασης του 1905 την ίδια περίοδο στην οποία διατυπώνει τη θεωρία της Διαρκούς Επανάστασης. Θεωρία που στην πράξη ήρθε να ασπαστεί ο Λένιν με τις «Θέσεις του Απρίλη» (εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή) το 1917. Ο δεύτερος τόμος «Τρότσκι 1917-1923: Το ξίφος της επανάστασης» αφορά τις μάχες του Τρότσκι, όχι μόνο σαν ηγέτης του Κόκκινου Στρατού ενάντια στους ιμπεριαλιστικούς στρατούς και τους Λευκούς, αλλά και για την ανοικοδόμηση της διαλυμένης οικονομίας και αργότερα τις στρεβλώσεις της οικονομίας από την Νέα Οικονομική Πολιτική και για την έρπουσα επανεμφάνιση του καπιταλισμού.

Ο τρίτος τόμος «Τρότσκι 1923-1927: Η πάλη ενάντια στην ανερχόμενη σταλινική γραφειοκρατία» παρουσιάζει τη μεγάλη σύγκρουση στο εσωτερικό του μπολσεβίκικου κόμματος που κατέληξε με την εξορία του Τρότσκι και την ήττα της επανάστασης, ενταγμένη μέσα στο ιστορικό των επαναστατικών εκρήξεων στη Γερμανία το 1923, στη Βρετανία το 1926 και στην Κίνα το 1927. Ενώ ο τέταρτος, «Τρότσκι, όσο πιο σκοτεινή είναι η νύχτα τόσο πιο φωτεινό είναι το αστέρι» καταπιάνεται με τις πολιτικές μάχες της δεκαετίας του ’30, το φασισμό και τα μεσάνυχτα του αιώνα, που ακολούθησαν το θάψιμο και την ήττα της ρώσικης επανάστασης. Επίσης πάνω σε αυτήν την περίοδο μπορεί κανείς να διαβάσει «Τα προβλήματα της καθημερινής ζωής» του Τροτσκι (Μ.Β.).

Στις 20 Δεκέμβρη

Tην Τρίτη 20 Δεκέμβρη το απόγευμα, το Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο οργανώνει ένα «παζάρι» με μεγάλες προσφορές αλλά και νέους τίτλους. (Στο επόμενο χριστουγεννιάτικο φύλλο της εργατικής αλληλεγγύης θα υπάρχει δισέλιδο αφιέρωμα στις εκδόσεις της χρονιάς στα ελληνικά αλλά και στα αγγλικά). Την ίδια μέρα λήγει και η προθεσμία για να προπληρώσετε τη νέα έκδοση «Έτος Ένα της Ρώσικης Επανάστασης» του Βίκτορ Σερζ που θα είναι έτοιμο το Γενάρη με έκπτωση 30% της αρχικής τιμής.

Εκδήλωση πάνω στην πρόσφατη έκδοση του ΜΒ με θέμα H «Κρίση της ΕΕ» γινόταν την Τρίτη 13/12 την ώρα που η ΕΑ πήγαινε στο τυπογραφείο με ομιλιτής τον οικονομολόγο Νίκο Στραβελάκη, τον συνδικαλιστή της ΑΔΕΔΥ, Γρηγόρη Καλομοίρη και τη Μαρία Στύλλου.